Πέμπτη, 24 Απριλίου 2014

Το εθνικό, περιφερειακό και διεθνές επίπεδο της σύγκρουσης στη Συρία

της Karin Leukefeld

Εισαγωγικό σημείωμα του μεταφραστή

Ο ιμπεριαλισμός για μια ακόμη φορά ετοιμάζεται να βομβαρδίσει, πιθανώς και να εισβάλει, σ΄ ένα κυρίαρχο κράτος, τη Συρία. Το πρόσχημα γνωστό: χρήση χημικών όπλων εκ μέρους της συριακής κυβέρνησης.

Ενάντια όμως σ΄ αυτή την υποψία τίθενται δικαιολογημένα κάποια ερωτήματα: Γιατί η συριακή κυβέρνηση να κάνει χρήση δηλητηριωδών αερίων όταν είναι καθαρό ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να κρατηθεί μυστικό; Για ποιο λόγο να κάνει χρήση χημικών όταν σύμφωνα με τα ΜΜΕ οι συριακές ένοπλες δυνάμεις κερδίζουν διαρκώς έδαφος και ανακτούν χαμένες θέσεις; Γιατί να κάνει χρήση δηλητηριωδών αερίων όταν η συνέπεια θα ήταν μια διεθνής στρατιωτική επέμβαση εναντίον της; Γιατί η συριακή κυβέρνηση να επιτρέψει στους επιθεωρητές του ΟΗΕ τη διεξαγωγή ερευνών αν τα αποτελέσματα ήταν εναντίον της; Γιατί δεν γίνεται προσπάθεια ώστε η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί να λυθεί με ειρηνικά μέσα;

Είναι φανερό ότι πρόκειται για προβοκάτσια η οποία χρησιμοποιείται από τον ιμπεριαλισμό ως πρόσχημα για να βομβαρδιστεί η Συρία που εδώ και χρόνια αποτελεί αγκάθι στα μάτια του. Δεν πρόκειται όμως μόνο για τη Συρία. Αν γίνει κατορθωτό να την καταστρέψουν ή να την μοιράσουν, το επόμενο βήμα θα είναι το Ιράν. Πρόκειται για μια διείσδυση του ιμπεριαλισμού στο υπογάστριο της Ρωσίας και της Κίνας, για περιοχές πλούσιες σε πρώτες ύλες.

Η θέση των κομμουνιστών στο «ζήτημα Συρία» είναι καθαρή και δεν χωρά παρερμηνείες: ανεξάρτητα από την άποψη που μπορεί να έχει κάποιος για το καθεστώς Άσαντ, ο πόλεμος είναι καταδικαστέος, είτε ο βομβαρδισμός ή η εισβολή γίνει υπό τη σκέπη του ΟΗΕ είτε όχι, όταν είναι γνωστό ότι ο οργανισμός αυτός έχει μετατραπεί σε πιόνι των πιο επιθετικών δυνάμεων του διεθνούς χρηματιστικού κεφαλαίου. Οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις πρέπει να αποσυρθούν άμεσα από την περιοχή και οι διαφορές να λυθούν με πολιτικά μέσα. Παράλληλα, θέση των κομμουνιστών είναι η μη εμπλοκή της Ελλάδας σ΄ έναν βρώμικο πόλεμο άμεσα ή έμμεσα και το ξεκούμπισμα των αμερικανο-νατοϊκών βάσεων από την ελληνική επικράτεια.

Το κείμενο που ακολουθεί το μεταφράσαμε από τη γερμανική γλώσσα και δημοσιεύτηκε στη μαρξιστική καθημερινή εφημερίδα junge Welt στις 9 Ιουλίου 2013. Παρόλο που από τότε έχουν περάσει ήδη δυό μήνες, εξακολουθεί να διατηρεί την αξία του στο ακέραιο. Πρόκειται για ένα άρθρο το οποίο δίνει μια συνολική εικόνα της κατάστασης για τη Συρία, τη γύρω περιοχή, αλλά και διεθνώς. Έχει γραφεί από την Karin Leukefeld η οποία εργάζεται από το έτος 2000 ως ελεύθερη ανταποκρίτρια στη Μέση Ανατολή. Να επισημάνουμε ακόμη ότι τα τελευταία χρόνια έχει συγγράψει δεκάδες άρθρα γύρω από την κατάσταση στη Συρία, έδωσε η ίδια συνεντεύξεις σε διάφορα ΜΜΕ, αλλά παράλληλα έχει πάρει συνεντεύξεις και από τις δυό αντιμαχόμενες πλευρές. Αν επίσης ληφθεί υπόψη ότι πρόκειται για έρευνα πεδίου, τότε θεωρούμε ότι αποτελεί ένα από τα πιο κατάλληλα πρόσωπα που μπορούν να εκτιμήσουν αντικειμενικά την κατάσταση –όπως θα διαπιστώσει ο αναγνώστης δεν χαρίζεται σε καμιά πλευρά- και να δώσουν πληροφορίες χρήσιμες στο ευρύ αναγνωστικό κοινό.

Παναγιώτης Γαβάνας

***

Η σύγκρουση στη Συρία έχει τρία επίπεδα: ένα εθνικό, ένα περιφερειακό και ένα διεθνές. Τα επίπεδα αυτά υποδιαιρούνται σε παραπέρα επίπεδα συγκρούσεων. Επιπρόσθετα, υπάρχουν ισλαμικά τόξα έντασης από το Βορρά προς το Νότο (σουνίτες) και από την Ανατολή προς τη Δύση (σιΐτες) τα οποία διασταυρώνονται στη Συρία. Σ΄ αυτό το πεδίο ζουν θρησκευτικές και εθνικές ομάδες οι οποίες υπήρχαν πολύ χρονικό διάστημα πριν τη δημιουργία του Ισλάμ τον 7ο αιώνα. Βεδουίνοι και άλλες φυλές σχηματίζουν στην περιοχή μια ζωντανή κοινωνική δομή η οποία βγαίνει έξω απ΄ τα σημερινά διεθνή σύνορα εδώ και αιώνες. Διάφορες εθνότητες (Τσερκέσιοι, Αρμένιοι, Ασύριοι, Παλαιστίνιοι, Ιρακινοί) μετανάστευσαν στη πάροδο των τελευταίων αιώνων στην απόδραση από την καταδίωξη. Σ΄ αυτές τις ομάδες αντανακλούνται με τη σειρά τους επιπρόσθετες θρησκευτικές διαφορές πέρα από αυτές που βρήκαν ήδη στη πατρίδα τής επιλογής τους, την Συρία.

Διαφορετικά απ΄ ό,τι η Ρωσία, το Ιράν, η Ινδία και η Κίνα, χώρες που έχουν επίσης ποικιλόμορφες κοινωνίες, δεν λαμβάνουν υπόψη την περίπλοκη πραγματικότητα στη Συρία ούτε η αντιπολιτευόμενη Εθνική Συμμαχία, ούτε οι μοναρχίες του Κόλπου, τα κράτη της ΕΕ και οι ΗΠΑ. Ο φόβος και η στρατιωτική βία δεν αφήνουν χώρο για πολιτικές λύσεις. Η ελλιπής ετοιμότητα όλων των συμμετεχόντων –εθνικά, περιφερειακά και διεθνώς-, να δώσουν τέλος στον πόλεμο προς όφελος μιας πολιτικής λύσης, μπορεί να καταστρέψει τη Συρία και την πολιτισμικά πολύμορφη και ανεκτική κοινωνία της σε μεγάλο χρονικό διάστημα.

***

Το εθνικό επίπεδο

Το εθνικό επίπεδο της σύγκρουσης στη Συρία φτάνει πολύ πίσω απ΄ ό,τι μαρτυρούν τα γεγονότα που το εγκαινίασαν στη Νταράα το Μάρτιο του 2011, όπου συγκρούστηκαν οι αντίπαλοι του καθεστώτος και οι δυνάμεις ασφαλείας για μέρες. Από τότε που τέλειωσε η περίοδος της γαλλικής εντολής, το έτος 1946, μια σειρά από συγκρούσεις συνόδευσαν την κυρίαρχη Συρία, την κοινωνία της, την οικονομία και την πολιτική.

Η πιο έντονη και πιο παλιά σύγκρουση στο εθνικό επίπεδο είναι οι μεγάλες διαφορές μεταξύ πόλης και επαρχίας. Αιτία γι΄ αυτό είναι η ανάπτυξη του σύγχρονου αστικού πληθυσμού και του συντηρητικού πληθυσμού στην επαρχία. Κοινωνιολόγοι όπως ο Yousef Courbage με καταγωγή από την πόλη Αλέππο, το τεκμηριώνουν με βάση τον αριθμό των γεννήσεων ανά οικογένεια, και την κινητικότητα, την εκπαίδευση και την εργασία των γυναικών. Ενόσω οι οικογένειες στην πόλη σπανίως έχουν περισσότερα από τρία παιδιά, οι οικογένειες στην επαρχία συχνά έχουν μέχρι και δέκα. Στην επαρχία ο πληθυσμός ζει σε οικογένειες φυλών και σε μεγάλες οικογένειες, το κύρος του θρησκευτικού σεΐχη ή του ηγέτη της φυλής συχνά μετρά περισσότερο απ΄ ό,τι αυτό του κράτους. Υπάρχει μια τεράστια διαφορά στο επίπεδο μόρφωσης και εισοδήματος ανάμεσα στον αγροτικό και τον αστικό πληθυσμό. Κοινωνικο-πολιτιστικά, λέει ο Courbage, η αστική και η αγροτική κοινωνία της Συρίας απέχουν μεταξύ τους εκατοντάδες χρόνια.

Με την ραγδαία αύξηση του πληθυσμού και τη μεγάλη φυγή από την επαρχία συνεπεία μιας σχεδόν δεκαετούς ξηρασίας στο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι μετακινήθηκαν από την επαρχία προς τις πόλεις. Γύρω από τις επαρχιακές πρωτεύουσες Ντέιρ εζ-Ζορ, Αλέππο, Χάμα, Χομς και Δαμασκό, δημιουργήθηκαν πόλεις-δορυφόροι και άτυποι οικισμοί, των οποίων οι πληθυσμοί σε μικρό χρονικό διάστημα ξεπέρασαν κατά πολύ αυτούς των αρχικών πόλεων.

Στο κράτος, το οποίο βρίσκεται από το 2000 πολιτικά και οικονομικά σε μια γρήγορη φάση αλλαγής, δεν έγινε κατορθωτό να συμπεριλάβει αυτό τον πληθυσμό από την επαρχία στη ζωή των πόλεων. Ναι μεν δημιουργήθηκαν νοσοκομεία, σχολεία και κατοικίες, κατασκευάστηκαν γραμμές ρεύματος, νερού, τηλεφώνου και διαδικτύου, όμως υπήρχε η έλλειψη μιας εργασιακής προοπτικής για το μεγαλύτερο τμήμα των νέων. Η μετατροπή της οικονομίας από κρατική σχεδιομετρική σε φιλελεύθερη οικονομία της αγοράς επιβάρυνε εκατομμύρια ανθρώπους, αλλά και την εθνική οικονομία. Όταν η χώρα το 2005 άνοιξε για τους ξένους επενδυτές, και απ΄ αυτό κέρδισε κυρίως η Τουρκία, έπρεπε να κλείσουν μια σειρά από μικρές και οικογενειακές επιχειρήσεις.

Στις επιπρόσθετες διαμάχες πάνω στο εθνικό επίπεδο, ανήκουν οι εντάσεις ανάμεσα στο κοσμικά προσανατολισμένο Αραβικό Σοσιαλιστικό Κόμμα Μπάαθ της Συρίας (ιδρύθηκε το 1947, στη Συρία το 1966) με τα αρκετά άλλα κόμματα της χώρας. Ανεξάρτητα του εάν υπήρχαν κομμουνιστές, σοσιαλιστές, φιλελεύθεροι, νασεριστές ή μοναρχικοί, το κόμμα Μπάαθ διεκδικούσε πάντα τη μοναδική αντιπροσώπευση, η οποία τελικά αποτυπώθηκε στο Σύνταγμα. Μέλη άλλων κομμάτων, ακόμη και άνθρωποι που σκέφτονταν διαφορετικά μέσα στις γραμμές του Μπάαθ, αποκλείστηκαν, καταδιώχτηκαν, φυλακίστηκαν, θανατώθηκαν, πολλοί εγκατέλειψαν τη χώρα. Με το σχηματισμό του Εθνικού Προοδευτικού Μετώπου το 1972, μπόρεσαν μερικά κόμματα να εργαστούν επίσημα ξανά και στο κοινοβουλευτικό επίπεδο.

Μια ιδιαίτερα ξεχωριστή διαμάχη είναι αυτή μεταξύ του κοσμικού κόμματος και της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Αυτή η οργάνωση του πολιτικού Ισλάμ ιδρύθηκε το 1928 στην Αίγυπτο. Στη Συρία ιδρύθηκε το 1937. Μια εξέγερση της Μουσουλμανικής Αδελφότητας που έλαβε χώρα μεταξύ 1978 και 1982 πνίγηκε στο αίμα στην Χάμα από το στρατό και την αεροπορία. Χιλιάδες διέφυγαν στο Βορρά της Ιορδανίας, στην Αίγυπτο και στα κράτη του Κόλπου. Η ηγεσία της Μουσουλμανικής Αδελφότητας βρήκε καταφύγιο στο Άααχεν της Δυτικής Γερμανίας.

Σημαντική είναι ακόμη η διαμάχη ανάμεσα στο κόμμα Μπάαθ και στο κουρδικό εθνικό κίνημα, το οποίο με την ενδυνάμωση των Κούρδων στο Βόρειο Ιράκ την δεκαετία του 1960, αύξησε την επιρροή του και στη Συρία. Στη πάροδο του χρόνου διαφοροποιήθηκε το κουρδικό κίνημα σε διάφορες ομάδες. Σήμερα το κόμμα της Δημοκρατικής Ένωσης, το οποίο έχει παραπλήσιες θέσεις με αυτές του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος ΡΚΚ, αποτελεί το ισχυρότερο κόμμα και κίνημα για τα συμφέροντα των Κούρδων στη Συρία.

Η διαμάχη ανάμεσα στο κόμμα Μπάαθ με την Μουσουλμανική Αδελφότητα αφενός και το κουρδικό εθνικό κίνημα αφετέρου, παραπέμπει παραδειγματικά στις βασικές αρχές σύμφωνα με τις οποίες η Συρία προσανατολίστηκε πολιτικά υπό το κόμμα Μπάαθ. Κάθε Σύριος έχει το δικαίωμα και την ελευθερία να βιώνει τις δικές του πολιτιστικές, εθνικές και θρησκευτικές αξίες. Απαγορεύεται η υποστήριξη των πολιτιστικών, εθνικών ή θρησκευτικών αρχών με στόχο μια πολιτική κινητοποίηση. Η αρχή, να διαχωρίζεται η θρησκεία ή το να ανήκει κανείς σε ένα έθνος, από την πολιτική, κατοχυρώθηκε επίσης στο νέο Σύνταγμα το οποίο έγινε αποδεκτό με δημοψήφισμα το 2012. Η διαδικασία όμως αμφισβητήθηκε επειδή αυτό το χρονικό διάστημα σε πολλά τμήματα της χώρας διεξάγονταν μάχες και πολλοί Σύριοι δεν μπόρεσαν ή δεν ήθελαν να συμμετάσχουν στο δημοψήφισμα.

***

Επιπρόσθετες εθνικές ιδιαιτερότητες

Όπως σε κάθε κράτος και σε κάθε κοινωνία, υπάρχει επίσης και στη Συρία μια διαμάχη γενεών η οποία αντανακλάται στη σημερινή κατάσταση. Εδώ πρέπει να ληφθεί ξανά υπόψη η μεγάλη διαφορά μεταξύ πόλης-επαρχίας. Νεαροί άνδρες από τις πόλεις-δορυφόρους και τους άτυπους αστικούς οικισμούς καθώς και από περιοχές της επαρχίας, όπου οι φυλές έχουν μεγαλύτερο κύρος απ΄ ό,τι το κράτος (Ντέιρ εζ-Ζορ, Ιντλίμπ), προσχωρούν γρήγορα στις ένοπλες ομάδες, συχνά ενάντια στις συμβουλές ή στις εντολές των γονιών τους. Υπάρχουν οικογένειες με έναν γιο που βρίσκεται με τους εξεγερμένους και έναν άλλο στο στρατό. Νεαρές γυναίκες που βρίσκονται με τους ισλαμιστές, συχνά σαν γυναίκες πολεμιστών, έχουν αναλάβει ιδιαίτερα καθήκοντα. Οι νέοι στις πόλεις δείχνουν έναν άλλο τρόπο προσέγγισης στη σημερινή αντιπαράθεση. Αναλυτικά, δημιουργικά και ουμανιστικά προσανατολισμένοι, συμμετείχαν στην αρχή πολλοί στις διαμαρτυρίες, όταν όμως αυξήθηκε η βία αποσύρθηκαν από δραστηριότητες.

Μια επιπρόσθετη εθνική διαμάχη προέκυψε μετά την ισραηλινή εισβολή και κατοχή των υψιπέδων του Γκολάν το 1967, κάτι που οδήγησε σε μια ισχυρή στρατιωτική παρουσία στην περιοχή γύρω από την πρωτεύουσα Δαμασκό. Γεωργικές εκτάσεις, ιδιοκτησίες γης μικρών και μεγάλων αγροτών κρατικοποιήθηκαν για να κατασκευαστούν αεροδρόμια, χώροι άσκησης των στρατιωτικών μονάδων και στρατιωτικά φυλάκια, συμπεριλαμβανομένου των στρατώνων και των κατοικιών για το πολιτικό προσωπικό και τους στρατιωτικούς. Οι ιδιοκτήτες γης τότε αποζημιώθηκαν με πολύ μικρά ποσά. Με την οικονομική άνοδο μετά το έτος 2000, αυξήθηκαν σημαντικά οι τιμές στην ιδιοκτησία γης, επομένως οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις προβλήθηκαν εκ νέου από τους κάποτε δυσαρεστημένους ιδιοκτήτες γης οι οποίοι ζητούσαν επιπρόσθετες αποζημιώσεις. Αντιπαραθέσεις προέκυψαν επίσης από τις απαλλοτριώσεις γης προς όφελος των ξένων επενδυτών.

Μια κεντρική αντιπαράθεση υπάρχει ανάμεσα στο πληθυσμό και στις διάφορες μυστικές υπηρεσίες οι οποίες σφετερίζονται την εξουσία πέρα από τους νόμους του κράτους και τις οδηγίες. Επειδή αυτές οι μυστικές υπηρεσίες με τη σειρά τους οριοθέτησαν για τον εαυτό τους διάφορους χώρους (περιφερειακά, πολιτικά, οικονομικά κ.α.), προκύπτουν αντιπαραθέσεις συμφερόντων και μεταξύ αυτών των υπηρεσιών. Οι παραπάνω αντιπαραθέσεις –ιδιαίτερα οι μεγάλες διαφορές πόλης-επαρχίας- αντανακλούνται στις μυστικές υπηρεσίες.

Η απουσία μιας ιδιωτικής και μιας δημόσιας συζήτησης πρέπει να αποδοθεί στην πολιτική καταστολή. Η δημιουργία μιας πολιτικής αντιπολίτευσης, συνδικάτων ή άλλων ομάδων –όπως υπάρχουν για παράδειγμα στην Αίγυπτο- σε μεγάλο βαθμό εμποδίστηκε. Οργάνωση στα συνδικάτα υπάρχει –κρατικά ελεγχόμενη- κυρίως στον τομέα των ιδιωτικών υπαλλήλων και του πολιτισμού. Επειδή η Συρία είναι αγροτικό κράτος, δεν υπάρχει κανένα βιομηχανικό συνδικάτο. Οι εργάτες στον αγροτικό τομέα είναι –πέρα από τους μικρούς αγρότες και τους νομάδες- και αυτοί οργανωμένοι κρατικά. Από το έτος 2000 έγινε δυνατή –κάτω απ΄ την ομπρέλα κυριαρχίας της Άσμα αλ Άσαντ, της γυναίκας του προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ- η δημιουργία νέων μέσων ενημέρωσης και έτσι η δημιουργία νέων ομάδων πολιτών, με το ξεκίνημα όμως του ανοργάνωτου κινήματος διαμαρτυρίας οι ομάδες αυτές αποσύρθηκαν. Ένα παράδειγμα για το νέο κλίμα ήταν το περιοδικό Syria Today το οποίο εκδιδόταν μηνιαία στην αγγλική γλώσσα και που μπορούσε να το βρει κανείς στις πόλεις και στα ξενοδοχεία (για τους ξένους επισκέπτες). Στα τέλη του 2012 το περιοδικό σταμάτησε να εκδίδεται.

Τα εσωπολιτικά επίπεδα διαμάχης που περιγράφηκαν πιο πάνω ενισχύθηκαν απ΄ την πολιτική κατάσταση ριζικών αλλαγών που βρίσκεται η Συρία μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Η χώρα ήταν στενός σύμμαχος της Σοβιετικής Ένωσης καθώς και των άλλων σοσιαλιστικών χωρών και ανήκει μέχρι σήμερα στο κίνημα των αδεσμεύτων χωρών.

Από το 1979 η Συρία συνδέεται με μια στρατηγική συνεργασία με το Ιράν. Ο Μπάσαρ αλ Άσαντ, που το έτος 2000 ανέλαβε τις κυβερνητικές υποθέσεις μετά το θάνατο του πατέρα του, ξεκίνησε ευρείες μεταρρυθμίσεις. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές προσέκρουσαν στα δομικά και χρηματοδοτικά προβλήματα, έκαναν όμως επίσης σαφείς τις διαφορές στο εσωτερικό του καθεστώτος το οποίο είχε οικοδομήσει ο Χάβεζ αλ Άσαντ από την δεκαετία του 1970 για τη σταθεροποίηση και τον έλεγχο της Συρίας –και της δικής του εξουσίας. Η κατάσταση στην εξωτερική πολιτική, που είχε αλλάξει μετά τα χτυπήματα της 11ης Σεπτέμβρη του 2001 στη Νέα Υόρκη, μετέτρεψαν ολόκληρη τη Μέση Ανατολή σε στόχο των αμερικανικών επιθέσεων οι οποίες φάνηκαν στον πόλεμο ενάντια στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ και στις διαρκείς απειλές για πόλεμο ενάντια στο Ιράν (απ΄ την πλευρά του Ισραήλ). Το πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων του αλ Άσαντ μπροστά σ΄ αυτή τη κατάσταση δεν προχώρησε.

***

Το περιφερειακό επίπεδο

Το περιφερειακό επίπεδο της διαμάχης στη Συρία έχει μια ιστορική διάσταση στον ανταγωνισμό των μεγάλων περιφερειακών κρατών Τουρκίας, Ιράν, Σαουδικής Αραβίας, για κυρίαρχη θέση. Αυτός ο γεωστρατηγικός ανταγωνισμός καλύπτεται σήμερα με δήθεν θρησκευτικές αντιπαραθέσεις. Η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία ηγεμονεύονται σουνιτικά-ισλαμικά, το Ιράν από σιΐτικά-ισλαμιστές κληρικούς. Στη Συρία διασταυρώνονται από τη διάσπαση του Ισλάμ το έτος 680 στην πάλη για τη διαδοχή του προφήτη Μωάμεθ στην Κερμπάλα, το σουνιτικό τόξο (Βορράς-Νότος) με το σιΐτικό τόξο (Ανατολή-Δύση).

Ο Χάφεζ αλ Άσαντ ως πρόεδρος ενός κοσμικού, με ιδία αξίωση σοσιαλιστικού κράτους, σύναψε συμμαχία με το Ιράν για να προστατευτεί από την Τουρκία η οποία ήταν σύμμαχος της Δύσης (ΝΑΤΟ) και από τα κράτη του Κόλπου και από το σύμμαχο με τη Δύση Ιράκ. Η Σαουδική Αραβία στάθηκε απ΄ την αρχή με δυσπιστία απέναντι σ΄ αυτή την στρατηγική συνεργασία με το Ιράν. Το Ιράν απ΄ την ισλαμική επανάσταση το 1979 είναι ένα κράτος το οποίο οδηγείται από σιΐτικά-ισλαμιστές κληρικούς, ένα θρησκευτικό αντι-μοντέλο απέναντι στους ιστορικούς κυρίαρχους του αραβικού κόσμου, τους σουνιτικούς βασιλικούς οίκους και τις απολυταρχίες, που ήδη πριν το τέλος της οθωμανικής αυτοκρατορίας το έτος 1918 (κατοχή μεγάλων περιοχών από τις νικήτριες δυνάμεις του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου) είχαν συνάψει στενές σχέσεις με τις ΗΠΑ και την Ευρώπη. Η Συρία αντιθέτως, μετά τη Συμφωνία Sykes-Picot μεταξύ Μ. Βρετανίας και Γαλλίας, σύμφωνα με την οποία το Μάιο του 1916 μοιράστηκε η γεωγραφική περιοχή της Μεγάλης Συρίας (Συρία, Λίβανος, Παλαιστίνη) σε δυό σφαίρες συμφερόντων των δυό χωρών, είχε μια στάση απορριπτική απέναντι στη δυτική πολιτική. Με τη Διακήρυξη Balfour στις 2 Νοεμβρίου 1917 δόθηκε η υπόσχεση από τους Βρετανούς στο παγκόσμιο σιωνιστικό κίνημα για ένα «εβραϊκό άσυλο στην Παλαιστίνη», κάτι που οι Σύριοι απέρριψαν σφοδρά. Η γαλλική εντολή εξουσίας στη Συρία τέλειωσε το 1946. Η βρετανική εντολή εξουσίας αποσύρθηκε από την Παλαιστίνη λίγο πριν την ίδρυση του Ισραήλ τον Μάιο του 1948. Το Ισραήλ σαν στενός σύμμαχος της Δύσης διασπά τον αραβικό κόσμο.

Αντίπαλος για τη θέση κυριαρχίας στη περιοχή με το Ιράν, είναι ο πλούσιος σε πετρέλαια σουνιτικός-ουαχαμπιτικός βασιλικός οίκος των Ιμπν Σαούντ. Το Ριάντ σαν «προστάτης των άγιων (ισλαμικών) τόπων λατρείας της Μέκκας και της Μεδίνας» διεκδικεί ένα ξεχωριστό κύρος μέσα στον αραβικό-ισλαμικό κόσμο. Ένας παρόμοιος ανταγωνισμός για επιρροή στην περιοχή υπάρχει επίσης μεταξύ Τουρκίας και Ιράν. Η Συρία, η οποία ήταν στενός σύμμαχος της Σοβιετικής Ένωσης για δεκαετίες και συνεχίζει μέχρι σήμερα αυτή τη σχέση με τη Ρωσία, βρίσκεται μέσα στο πεδίο έντασης αυτών των μεγάλων περιφερειακών δυνάμεων. Με την πτώση του ιρακινού προέδρου Σαντάμ Χουσεΐν κατά τη διάρκεια της εισβολής των ΗΠΑ το έτος 2003, μπόρεσε το Ιράν –μέσω της στενής του σύνδεσης με τις σιΐτικές-μουσουλμανικές οργανώσεις στο Ιράκ, τις οποίες το Ιράν παλιότερα υποστήριζε μυστικά, τώρα όμως ανοιχτά- να διευρύνει την επιρροή του στην επιτιθέμενη χώρα. Ο Ιορδανός βασιλιάς Αμπντουλά ΙΙ προειδοποίησε πρώτος το 2004 για μια «Σιΐτική Ημισέληνο» που ξεκινούσε από την Τεχεράνη και μέσω Βαγδάτης και Δαμασκού έφτανε μέχρι τη Χεσμπολά στο Λίβανο. Πιθανώς δεν ήταν τυχαίο ότι αυτή η «Σιΐτική Ημισέληνος» ταυτίστηκε από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζωρτζ W Μπους με τον «άξονα του κακού».

Οι εντάσεις ανάμεσα στο Ιράν και τη Σαουδική Αραβία οξύνθηκαν μετά τον πόλεμο στο Ιράκ και περισσότερο έμμεσα στα κράτη της περιοχής στα οποία οι δυό ανταγωνιστές ήθελαν να διευρύνουν την επιρροή τους: το Ιράκ, η Συρία, ο Λίβανος, μικρά κράτη του Κόλπου όπως το Μπαχρέιν και η Υεμένη, έβλεπαν διαφορετικά επίπεδα βίας και αντιπαραθέσεων. Οι ουαχαμπικοί και σαλαφικοί κήρυκες που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία χαρακτηρίζουν δημόσια τους σιΐτες μουσουλμάνους και τις κατευθύνσεις τους (π.χ. Αλεβίτες) σαν άπιστους. Οι αντιπαραθέσεις πήραν λεκτικά τη μορφή ενός θρησκευτικού πολέμου. Ο Σαουδάραβας ανώτατος μουφτής Αμπντούλ Ασίς Ιμπν Αμπντουλά αλ ας Σεΐκ απαίτησε το Μάρτιο του 2013 την καταστροφή των εκκλησιών στην αραβική χερσόνησο. Τρεις μήνες αργότερα κάλεσε για «ιερό πόλεμο» ενάντια στην (σιΐτική-μουσουλμανική) Χεσμπολά. Από μια έκκληση σε «ιερό πόλεμο» στη Συρία ο μεγάλος μουφτής κράτησε απόσταση. Αυτό το διεκπεραίωσαν οι σουνίτες κληρικοί το ίδιο χρονικό διάστημα με μια φετφά την οποία γνωστοποίησαν στο Κάιρο. Οι σουνίτες, θα πρεπε σύμφωνα με τη φετφά, να πολεμήσουν με όλα τα μέσα ενάντια στους άπιστους στη Δαμασκό.

Με το ξεκίνημα της «Αραβικής Άνοιξης» κατά την αλλαγή του έτους 2010/11 στη Τυνησία και την Αίγυπτο, αναδύθηκε η Μουσουλμανική Αδελφότητα σε ένα νέο παράγοντα εξουσίας (με χρηματική, στρατιωτική και ΜΜΕ υποστήριξη του πλούσιου εμιράτου Κατάρ, ενός αντιπάλου της Σαουδικής Αραβίας). Αυτό προσέλκυσε την Τουρκία, της οποίας το κυβερνητικό κόμμα ΑΚΡ είναι επίσης κόμμα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Με την ενθάρρυνση της Δύσης – η οποία στην αρχή μετά την πτώση των μακροχρόνιων συμμάχων της στην Αίγυπτο και την Τυνησία φαινόταν να είναι αμήχανη- η Τουρκία αξίωνε εκ νέου τον ηγεμονικό ρόλο της στην περιοχή. Μολαταύτα στον αραβικό πληθυσμό έχει διαμορφωθεί μια συνείδηση για την 400ων χρόνων κυριαρχία της οθωμανικής αυτοκρατορίας για την οποία η σημερινή τουρκική ηγεσία παρουσιάζεται όλο και πιο ανοιχτά ως διάδοχός της.

Οι πιο σημαντικοί παίκτες στην περιοχή στο συριακό πόλεμο είναι σήμερα η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία, το Κατάρ, η Αίγυπτος και το Ιράν. Ο Λίβανος και η Ιορδανία χρησιμεύουν σαν τόπος παράταξης των εξεγερμένων κάτω από τον έλεγχο των ξένων. Το Ισραήλ συγκρατείται μέσω δημόσιων τοποθετήσεων. Παρά την πολεμική κατάσταση μεταξύ Συρίας και Ισραήλ, τα σύνορα ανάμεσα στα δυό κράτη ήταν για δεκαετίες ήσυχα. Από κύκλους της αυστριακής μονάδας στην UNDOF (είναι η αποστολή του ΟΗΕ για την επιτήρηση της αποστρατικοποιημένης ζώνης στα υψίπεδα του Γκολάν από το Μάιο του 1974) η οποία εν μέρει αποσύρθηκε, ακούστηκε πρόσφατα ότι το Ισραήλ υποστηρίζει ενεργά –λογιστικά, ιατρικά, ουμανιστικά και στρατιωτικά- τους ένοπλους μαχητές οι οποίοι εισβάλλουν από την Ιορδανία μέσω της αποστρατικοποιημένης ζώνης του Γκολάν προς τη Συρία. Από την αρχή του έτους το Ισραήλ έκανε πολλαπλά αεροπορικές επιθέσεις ενάντια στις θέσεις των συριακών ενόπλων δυνάμεων. Στόχος ήταν τάχα τα «ένοπλα κονβόι της Χεσμπολά».

***

Το διεθνές επίπεδο

Ο «πόλεμος ενάντια στην τρομοκρατία» που κηρύχτηκε από τις ΗΠΑ μετά τις 9/11 χώρισε τον κόσμο σε φίλους και εχθρούς της ηγεμονικής δύναμης. Στη Μέση Ανατολή και στην αραβική χερσόνησο συμμάχησαν σχεδόν όλα τα αραβικά κράτη με το στρατόπεδο των ΗΠΑ –επίσης και η Τουρκία, το νατοϊκό κράτος-εμπροσθοφυλακή στην περιοχή. Η Συρία και το Ιράκ αναθεματίστηκαν από τον τότε αμερικανό πρόεδρο Τζωρτζ W Μπους σαν μέρος του «άξονα του κακού», στον οποίο βρίσκονται επίσης το Ιράν και η λιβανέζικη Χεσμπολά. Και τους τρεις «κακούς» τούς συνδέει μια ιστορικά και γεωστρατηγικά εν μέρει πολιτική αντίστασης ενάντια στις δυτικές ηγεμονικές αξιώσεις στην περιοχή. Η αντίσταση αυτή προκαλείται κυρίως εξαιτίας του Ισραήλ αλλά και από πολλές στρατιωτικές συμφωνίες καθώς και από μια έντονη δυτική στρατιωτική παρουσία στο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου και γύρω από τις πηγές πετρελαίου των κρατών του Κόλπου. Τόσο το παλιότερο Ιράκ υπό τον Σαντάμ Χουσεΐν όσο και η εξωτερική πολιτική του σημερινού Ιράκ δεν ανταποκρίνονται –για διαφορετικούς λόγους- στα δυτικά συμφέροντα στην περιοχή. Παρομοίως, η «Σιϊτική Ημισέληνος» (Ιράν, Ιράκ, Συρία, Χεσμπολά/Λίβανος) φανατίζονται με τους θεωρούμενους μουσουλμάνους ο ένας ενάντια στον άλλον. Αυτός είναι, όπως λέγεται, ο «άξονας του κακού» τον οποίο καταπολεμούν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους.

Η στρατιωτική αντιπαράθεση που αναπτύχθηκε στη Συρία το 2011 από το κίνημα διαμαρτυρίας, στην αρχή ξέσπασε (στην περιοχή από την Ιορδανία, το Λίβανο και την Τουρκία) και από την (απαγορευμένη στη Συρία) Μουσουλμανική Αδελφότητα. Σήμερα υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 1000 ένοπλες ομάδες στη Συρία, λείπει όμως μια κοινή στρατιωτική ηγεσία. Χρήμα και όπλα ρέουν στους μαχητές στη Συρία, με τη βοήθεια και κάτω από την επίβλεψη των δυτικών μυστικών υπηρεσιών, από το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία, τη Λιβύη, την Ιορδανία και την Κροατία. Στόχος των δυτικών και των κρατών του Κόλπου είναι η αφαίρεση της εξουσίας του προέδρου αλ Άσαντ, ο οποίος θέλει να διατηρήσει την στρατηγική συνεργασία με το Ιράν και τη Χεσμπολά, κυρίως όμως την εθνική ακεραιότητα της Συρίας. Στόχος των δυτικών διεθνών συμφερόντων είναι η εξασθένιση, η καταστροφή ή το μοίρασμα της Συρίας, ώστε να εξασθενίσει το Ιράν και τα κράτη της Δυτικής και Κεντρικής Ασίας. Η Ρωσία, η Κίνα, η Ινδία και το Ιράν υποστηρίζουν τον Άσαντ για συμφέροντα γεωστρατηγικά. Τα κράτη αυτά θέλουν να εμποδίσουν μια επέκταση των αξιώσεων για ηγεμονία προς την Κεντρική Ασία.

Ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα επαναβεβαιώνει ότι οι ΗΠΑ είναι η μοναδική παγκόσμια δύναμη. Ο παλιότερος εθνικός σύμβουλος ασφαλείας του προέδρου των ΗΠΑ Τζέιμς Κάρτερ, Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι, έκανε πρόσφατα κριτική για το ότι οι πόλεμοι στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ και στη Λιβύη έκαναν τον κόσμο ασταθή και ότι θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε οικονομικές αναταράξεις. Οι ΗΠΑ θα πρεπε κατά τη γνώμη του να αναζητήσουν «το διάλογο με τη Ρωσία και την Κίνα, την Ιαπωνία και την Ινδία» ώστε να λυθεί η κρίση στη Συρία. Αντί αυτού «γίνεται μαζική προπαγάνδα» με την οποία παρουσιάζεται ο «πόλεμος στη Συρία ως δημοκρατικός πόλεμος», είπε ο Μπρζεζίνσκι στον τηλεοπτικό σταθμό MSNBC στις 13 Ιουνίου 2013. Στο βιβλίο του «Η μεγάλη σκακιέρα» που εκδόθηκε το 1997, ο Μπρζεζίνσκι προέβαλε τα συμφέροντα των ΗΠΑ ως την «μοναδική παγκόσμια δύναμη» και έτσι τους συνδεδεμένους με αυτήν γεωπολιτικούς στόχους για τα επόμενα 30 χρόνια. Ευρασία –η Ευρασία εκτείνεται από την Ευρώπη στη Δύση, τη Ρωσία στο Βορρά, την αραβική χερσόνησο και την Ινδία στο Νότο και την Κίνα στην Ανατολή- με τις πλούσιες πρώτες ύλες της, και επομένως είναι «η σκακιέρα πάνω στην οποία θα διεξαχθεί η πάλη για ηγεμονία και στο μέλλον».

Δημοσιεύτηκε στην ιστοσελίδα «Εργατικός Αγώνας» στις 08/09/2013
http://ergatikosagwnas.gr/EA/index.php/component/content/article/68-2013-09-07-19-20-32/1142-2013-09-08-18-06-30

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.