Σάββατο, 1 Νοεμβρίου 2014

Ο ιμπεριαλισμός (Δ΄)



του Παναγιώτη Γαβάνα

Στην παρούσα μπροσούρα εξετάζεται ένα από τα καίρια ζητήματα γύρω από το οποίο διεξάγονται τα τελευταία χρόνια μια σειρά από αντιπαραθέσεις μέσα στο μαρξιστικό-κομμουνιστικό κίνημα: το ζήτημα του ιμπεριαλισμού. Η οξύτητα την οποία παίρνουν κάποτε αυτές οι αντιπαραθέσεις, δεν οφείλεται μόνο σε παλιές υπαρκτές διαφορές απόψεων ή αντιλήψεων, αλλά και στο ότι προκύπτουν διαρκώς νέα ερωτήματα που ζητούν απάντηση, εξαιτίας του γεγονότος ότι ο καπιταλισμός βρίσκεται σε διαρκές προτσές αλλαγής. Η λενινιστική θεωρία για τον ιμπεριαλισμό, αποτελεί σ΄ αυτό το πεδίο ένα όπλο αναντικατάστατο.


Μέρος Δ΄

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ (1)

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥΣ

Στο Παράρτημα που ακολουθεί δίνεται στατιστικό υλικό, ο μεγαλύτερος όγκος του οποίου έχει αντληθεί από στατιστικές υπηρεσίες των αστικών κρατών, από διεθνείς ιμπεριαλιστικούς οργανισμούς όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) κ.α., από περιοδικά και εφημερίδες, οικονομικού κυρίως περιεχομένου, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις με βάση αυτό το υλικό, προχωρήσαμε σε κάποιους υπολογισμούς, ώστε να μπορέσουμε να καταλήξουμε σε συμπεράσματα, κυρίως μέσω της σύγκρισης.

Παράλληλα, κρίναμε σκόπιμο να προσθέσουμε την ενότητα «Οικονομικές έννοιες και μεθοδολογικές παρατηρήσεις» στην αρχή του Παραρτήματος, όπου αναλύονται σημαντικές οικονομικές έννοιες, ώστε να γίνει κατανοητή η ερμηνεία των στατιστικών στοιχείων. Το να καταγραφεί έστω και ένα μεγάλο μέρος του στατιστικού υλικού –εδώ παρουσιάζουμε μόνο ένα μικρό κλάσμα- και στη συνέχεια να υπολογιστεί και να αναλυθεί με βάση τη μαρξιστική ορολογία, αυτό βρίσκεται έξω από τις δυνάμεις του γράφοντος. Για αυτό θα απαιτούνταν μια ολόκληρη στρατιά από μαρξιστές οικονομολόγους, αλλά και πάλι δεν θα κατέληγαν σε συμπεράσματα τα οποία θα αντανακλούσαν πλήρως την αντικειμενική πραγματικότητα, επειδή καπιταλιστικές επιχειρήσεις και αστικές κυβερνήσεις δεν δίνουν όλα τα στοιχεία στη δημοσιότητα. Αυτό είναι κοινό μυστικό. Προκειμένου να αποφευχθούν τουλάχιστον χοντρά λάθη στην ανάγνωση και ερμηνεία του στατιστικού υλικού, προσθέσαμε ορισμένες παρατηρήσεις στην πρώτη ενότητα, αλλά και πολλές άλλες στη δεύτερη ενότητα, ώστε να διευκολυνθούν οι αναγνώστες και να μην «χαθούν» μέσα στους αριθμούς και στους πίνακες. Παρά τις όποιες ελλείψεις που αφορούν στα στατιστικά στοιχεία, είμαστε της άποψης ότι από αυτά μπορεί να φανεί σε μεγάλο βαθμό ο συσχετισμός δυνάμεων, ο οποίος όμως βρίσκεται σε μια διαρκή εξέλιξη, καθώς και οι τάσεις στον σημερινό καπιταλισμό / ιμπεριαλισμό. Τέλος, κρίναμε σκόπιμο, στο υλικό αυτό να προσθέσουμε στοιχεία –όπου ήταν δυνατό- που αφορούν στην Ελλάδα, μιας και μάς αφορά άμεσα, παρά του ότι δεν είναι χώρα ιμπεριαλιστική.


1. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ (ΑΕΠ) είναι το σύνολο των αγαθών (εμπορευμάτων και υπηρεσιών) που παράγει μια οικονομία, εκφρασμένο σε χρηματικές μονάδες. Με άλλα λόγια είναι η συνολική αξία όλων των τελικών αγαθών που παρήχθησαν μέσα σε μια χώρα σε διάστημα ενός έτους, ακόμη και αν είναι μέρος από αυτό που παρήχθη από παραγωγικές μονάδες που ανήκουν σε κατοίκους του εξωτερικού. Αν από το ΑΕΠ αφαιρεθούν οι αποσβέσεις τότε προκύπτει το Καθαρό Εγχώριο Προϊόν.

ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΠΡΟΪΟΝ είναι το Προϊόν ή Εισόδημα που αποκτούν οι κάτοικοι μιας χώρας ανεξάρτητα τού σε ποιά χώρα το αποκτούν. Με άλλα λόγια είναι η συνολική αξία όλων των τελικών αγαθών (εμπορευμάτων και υπηρεσιών) που αποκτούν οι κάτοικοι μιας χώρας σε διάστημα ενός έτους. Διαφέρει από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν κατά το ότι συμπεριλαμβάνει και το Εισόδημα που απέκτησαν οι κάτοικοι μιας χώρας στο εξωτερικό.

ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ είναι η συνολική αξία όλων των τελικών αγαθών (εμπορευμάτων και υπηρεσιών) που αποκτούν οι κάτοικοι μιας χώρας σε τρέχουσες αγοραίες τιμές. Επομένως, το ΑΕΠ εξαρτάται από τις αλλαγές του δείκτη τιμών μιας συγκεκριμένης οικονομίας. Το ονομαστικό ΑΕΠ αυξάνεται όταν αυξάνεται ο πληθωρισμός. Για να μετρηθεί το ΑΕΠ ανεξάρτητα από τις αλλαγές στις τιμές, χρησιμοποιείται το πραγματικό ΑΕΠ.

ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΟ ΕΓΧΩΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝ είναι αυτό κατά το οποίο όλα τα εμπορεύματα και οι υπηρεσίες υπολογίζονται στη βάση ενός έτους (ΑΕΠ σε σταθερές τιμές).

Αν είναι γνωστές οι αυξήσεις τιμών στο ένα έτος, τότε μπορεί να υπολογιστεί το πραγματικό ΑΕΠ με βάση το ονομαστικό ΑΕΠ από τον ακόλουθο μαθηματικό τύπο:

                                         ΑΕΠ (πραγματικό) = ΑΕΠ (ονομαστικό) / Δείκτης Τιμών

Ο υπολογισμός του ΑΕΠ μπορεί να γίνει με διάφορες μεθόδους. Μια ανάλυσή τους όμως θα έβγαινε έξω από τα πλαίσια της παρούσας μελέτης.

Παρατηρήσεις: Σχετικά με το ΑΕΠ εκφράζεται η διαφωνία / επιφύλαξη για το κατά πόσο αυτό μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως αξιόπιστος δείκτης σε αναλύσεις επειδή δεν συνυπολογίζονται ή συνυπολογίζονται μόνο εν μέρει παράγοντες όπως η «σκιώδης οικονομία», δηλαδή η «μαύρη εργασία» και η «μαύρη αγορά» καθώς και παράνομες οικονομικές δραστηριότητες. Πρέπει όμως να επισημάνουμε, ότι ένα μεγάλο μέρος από τις δραστηριότητες αυτές λαμβάνονται υπόψη από τις στατιστικές υπηρεσίες στους υπολογισμούς του ΑΕΠ.

Ακόμη, όταν εξετάζεται το ΑΕΠ μιας χώρας, είναι αναγκαίο να ερμηνεύονται και οι αιτίες της αύξησης ή της μείωσής του. Οφείλεται για παράδειγμα η αύξησή του σε αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας ή σε κάποιους άλλους παράγοντες; Οφείλεται η μείωσή του σε καπιταλιστική κρίση υπερπαραγωγής, σε πολέμους, σε φυσικές καταστροφές ή σε άλλους παράγοντες; Από δω προκύπτει επίσης ότι μια σύγκριση των χωρών βάσει του ΑΕΠ είναι δυνατή μόνο υπό όρους. 

Αυτό γενικά που μπορεί να ειπωθεί είναι, ότι, το ΑΕΠ αντανακλά μόνο τον όγκο του πλούτου που παράγεται, όχι όμως το πώς αυτός κατανέμεται, ή την ποιότητα ζωής (υγεία, εκπαίδευση, περιβάλλον κ.α.) και τις συνθήκες εργασίας. 

Μπορεί λοιπόν η έννοια του «ΑΕΠ» να χρησιμοποιηθεί ως δείκτης σε μια μαρξιστική ανάλυση; Άποψή μας είναι, ότι παρά τις δικαιολογημένες ενστάσεις που εγείρονται, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε συνδυασμό όμως και με άλλους δείκτες και παράγοντες. 

ΙΣΟΤΙΜΙΑ (Ή ΙΣΟΔΥΝΑΜΙΑ) ΑΓΟΡΑΣΤΙΚΗΣ ΔΥΝΑΜΗΣ (Purchasing Power Parity, PPP) Είναι μια έννοια που χρησιμοποιείται στην μακροοικονομική ανάλυση. Ισοτιμία Αγοραστικής Δύναμης (ΙΑΔ) μεταξύ δυό γεωγραφικών χώρων στον ίδιο νομισματικό χώρο υπάρχει τότε, όταν τα εμπορεύματα και οι υπηρεσίες ενός «καλαθιού εμπορευμάτων» μπορούν να αποκτηθούν με τα ίδια ύψη χρηματικών ποσών. Αν συγκρίνονται δυό διαφορετικοί νομισματικοί χώροι, τότε τα χρηματικά ποσά συγκρίνονται μέσω της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Στην περίπτωση αυτή υπάρχει ΙΑΔ, όταν τα διαφορετικά νομίσματα έχουν την ίδια αγοραστική δύναμη μέσω των συναλλαγματικών ισοτιμιών, επομένως μπορεί να αγοράσει κάποιος το ίδιο «καλάθι εμπορευμάτων». Τα παραπάνω μπορούν να διατυπωθούν γενικά με την πρόταση: Μια μονάδα οποιουδήποτε νομίσματος θα πρέπει να αγοράζει την ίδια ποσότητα αγαθών σε κάθε χώρα. Όταν ανάμεσα σε δυό χώρες υπάρχει ΙΑΔ, τότε η ονομαστική συναλλαγματική ισοτιμία αντιστοιχεί στην πραγματική συναλλαγματική ισοτιμία.

Σε πολλές στατιστικές που δημοσιεύουν διάφοροι διεθνείς οργανισμοί που αφορούν στο ΑΕΠ, δίνονται δυό πίνακες: ένας με το ΑΕΠ και ένας με το ΑΕΠ σε Ισοδυναμία Αγοραστικής Δύναμης (ΑΕΠ σε ΡΡΡ). Είναι προφανές ότι τα στατιστικά στοιχεία των δυό πινάκων δεν ταυτίζονται.

Παρατηρήσεις: Η θεωρία περί ΙΑΔ προϋποθέτει ότι θα ισχύουν οι ίδιες συνθήκες (χωρικές, χρονικές, λειτουργικές) και ότι θα δίνεται πλήρης πληροφόρηση, κάτι όμως που δεν συμβαίνει στην πραγματικότητα. Πέραν τούτου, πρακτικά δεν εμπεριέχονται στους υπολογισμούς τα έξοδα συναλλαγών (όπως κόστη μεταφοράς, φόροι, καθώς και παραποιήσεις από κρατικούς περιορισμούς στο εμπόριο).

ΚΑΤΑ ΚΕΦΑΛΗΝ ΑΕΠ είναι το ΑΕΠ ανά κεφαλή και δίνεται από τον μαθηματικό τύπο:
ΑΕΠ ανά κεφαλή = ΑΕΠ / Αρισθμός κατοίκων της χώρας

Παρατήρηση: Είναι αναγκαίο να τονιστεί, ότι η έννοια του «κατά κεφαλήν ΑΕΠ» συσκοτίζει την πραγματικότητα, επειδή το ΑΕΠ δεν κατανέμεται ισόποσα στον πληθυσμό. Διαφορετικό είναι π.χ. το κομμάτι από την «πίτα» (ΑΕΠ) που παίρνει ένας κεφαλαιοκράτης και διαφορετικό ένας εργάτης. Για το λόγο αυτό δεν έχουμε δώσει αντίστοιχους πίνακες.

ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΙΣΟΖΥΓΙΟ είναι η διαφορά μεταξύ των εξαγωγών εμπορευμάτων μιας χώρας και των αντίστοιχων εισαγωγών της σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Όταν οι εξαγωγές είναι μικρότερες από τις εισαγωγές υπάρχει έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο, ενώ όταν είναι μεγαλύτερες υπάρχει περίσσευμα. 

ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΝΤΣΕΡΝ (τυπολογία). Αν και το ζήτημα των διεθνών κοντσέρν το έχουμε ήδη αναλύσει, εντούτοις αναφέρουμε κάποιες έννοιες ακόμη μια φορά, επειδή είναι ιδιαίτερα σημαντικές για την ορθή κατανόηση των στατιστικών στοιχείων που ακολουθούν.

1) Η μαρξιστική πολιτική οικονομία διακρίνει τα διεθνή κοντσέρν σε δυό τύπους: α) Τα υπερεθνικά κοντσέρν. Είναι τα διεθνή κοντσέρν, τα οποία κυριαρχούνται από το μονοπωλιακό κεφάλαιο μιας χώρας π.χ. General Motors (ΗΠΑ), Siemens (Γερμανία). β) Τα πολυεθνικά κοντσέρν, τα οποία κυριαρχούνται από το μονοπωλιακό κεφάλαιο περισσότερων χωρών π.χ. Unilever (Μ. Βρετανία, Ολλανδία). 

Βασικά χαρακτηριστικά των διεθνών κοντσέρν: α) Ο τζίρος των εταιριών των κοντσέρν που προκύπτει από την ιδία παραγωγή αυξάνεται γρηγορότερα από την εξαγωγή της ντόπιας παραγωγής. β) Ο συνολικός τζίρος στην αλλοδαπή (δηλαδή το σύνολο της εξαγωγής από την ντόπια παραγωγή και την παραγωγή των εταιριών στην αλλοδαπή) είναι κατά κανόνα πολύ υψηλότερος απ΄ ότι ο τζίρος στην ημεδαπή και έχει μια παραπέρα αυξανόμενη τάση. 

2) Στην αστική οικονομία, σε ό,τι αφορά τα διεθνή κοντσέρν, συναντώνται μια σειρά από ορισμοί, συχνά μάλιστα αντιφατικοί μεταξύ τους. Εδώ δεν θα ασχοληθούμε με αυτούς, παρά μόνο με τον ορισμό του «υπερεθνικού κοντσέρν» όπως αυτός δίνεται από την UNCTAD (United Nations Conference on Trade Development = Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη), διότι τα στοιχεία της UNCTAD που δημοσιεύονται κάθε έτος (World Investment Report) και αφορούν στις άμεσες ξένες επενδύσεις, σχετίζονται με αυτό τον ορισμό. Επισημαίνουμε εδώ, ότι παλιότερα επικρατούσε ο όρος «πολυεθνικό κοντσέρν» ή «πολυεθνική εταιρία», σήμερα όμως τείνει σταδιακά να εγκαταλειφτεί και αντικαθίσταται από τον όρο «υπερεθνικό κοντσέρν». 

Σύμφωνα με το ορισμό της UNCTAD, ένα υπερεθνικό κοντσέρν αποτελείται από μια μητρική εταιρία και τις αντίστοιχες θυγατρικές εταιρίες του στην αλλοδαπή. Βασικά, τα στοιχεία της UNCTAD δίνονται σύμφωνα με τα στοιχεία των ξεχωριστών κρατών. Κατά την ταξινόμηση των υπερεθνικών κοντσέρν των ξεχωριστών κρατών, σημαντική είναι η βασική έδρα της μητρικής εταιρίας. Η UNCTAD ορίζει την μητρική εταιρία ως μια εταιρία η οποία ελέγχει τμήματα μιας εταιρίας στην αλλοδαπή. Εδώ λαμβάνεται ως σημείο αφετηρίας, ότι για τον έλεγχο αυτό –ανάλογα με τη μορφή της επιχείρησης- είναι αναγκαία η κατοχή τουλάχιστον 10% των αρχικών μετοχών ή των δικαιωμάτων ψήφου ή συγκρίσιμα δικαιώματα ιδιοκτησίας σε επιχειρήσεις εκτός της οικονομίας της χώρας «του».

Παρατηρήσεις: Κάθε υπερεθνικό κοντσέρν –σύμφωνα τον ορισμό της UNCTAD- δεν ισοδυναμεί με μονοπώλιο, έτσι όπως αυτό ορίζεται από την μαρξιστική οικονομία. Διαφορετικά ειπωμένο: Η έννοια «υπερεθνικό κοντσέρν» όπως ορίζεται από την UNCTAD, είναι πιο ευρεία από την έννοια «υπερεθνικό κοντσέρν» (ή γενικότερα «κοντσέρν») όπως την ορίζει ο μαρξισμός. Από τα 85.000 υπερεθνικά κοντσέρν που δίνει για παράδειγμα η UNCTAD για το έτος 2012, δεν είναι όλα μονοπώλια, διότι μέχρι σ΄ ένα βαθμό οι προμηθευτές καθώς και πολλές μικρομεσαίες επιχειρήσεις, δρουν σήμερα πλέον υπερεθνικά. 

Επομένως, τα υπερεθνικά κοντσέρν καθορίζουν τη δομή, αναφορικά με το μοίρασμα της παγκόσμιας αγοράς, μόνο στο βαθμό που αφορούν σε μονοπώλια. Τούτο είναι σημαντικό να τονιστεί γιατί μπορούν να προκληθούν συγχύσεις. Αν πάρουμε για παράδειγμα μια χώρα με μέσο επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών της δυνάμεων όπως η Ελλάδα, κινδυνεύουμε να καταλήξουμε στο ουτοπικό συμπέρασμα ότι είναι χώρα ιμπεριαλιστική, λόγω του ότι πολλές ελληνικές -μεσαίες κυρίως- επιχειρήσεις, εντάσσονται στα υπερεθνικά κοντσέρν, με βάση τον ορισμό της UNCTAD, οπότε εμφανίζεται μια αυξημένη εξαγωγή κεφαλαίου, χωρίς όμως να λαμβάνεται υπόψη ο μαρξιστικός ορισμός περί μονοπωλίου, δηλαδή, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το μερίδιο της κάθε επιχείρησης ξεχωριστά στην παγκόσμια αγορά, επομένως και η ισχύς της, η οποία δεν είναι μόνο οικονομική. Εκτός αυτού, ο βαθμός διεθνοποίησης του κεφαλαίου εμφανίζεται πολύ μεγαλύτερος απ΄ ότι είναι στην πραγματικότητα. 

ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ (ΜΜΕ). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ορίζει τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις ως επιχειρήσεις που απασχολούν έως 250 εργαζόμενους. Σύμφωνα με την Σύσταση 2003/361/ΕΚ οι επιχειρήσεις χωρίζονται σε:

- Πολύ μικρές επιχειρήσεις: Επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 10 εργαζόμενους, των οποίων ο ετήσιος κύκλος εργασιών ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 2 εκατομμύρια ευρώ.

- Μικρές επιχειρήσεις: Επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 50 εργαζόμενους, των οποίων ο ετήσιος κύκλος εργασιών ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 10 εκατομμύρια ευρώ.

- Μεσαίες επιχειρήσεις: Επιχειρήσεις που απασχολούν λιγότερους από 250 εργαζόμενους, των οποίων ο ετήσιος κύκλος εργασιών δεν υπερβαίνει τα 50 εκατομμύρια ευρώ ή το σύνολο του ετήσιου ισολογισμού δεν υπερβαίνει τα 43 εκατομμύρια ευρώ.

Παρατηρήσεις: 1) Ο ορισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφορά στο σύνολο των χωρών της ΕΕ, η οποία όμως αποτελείται από χώρες ιμπεριαλιστικές, όπως η Γερμανία, η Μεγάλη Βρετανία, ή η Γαλλία, στις οποίες, σε ένα κοντσέρν μπορούν να εργάζονται εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες, κάτι όμως που δεν ισχύει για χώρες με μέσο επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών τους δυνάμεων όπως η Ελλάδα. Διαφορετικά ειπωμένο: Οι μεσαίες επιχειρήσεις με βάση τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μπορούν να θεωρηθούν μεσαίες για χώρες ιμπεριαλιστικές, ενώ για χώρες όπως η Ελλάδα, πρέπει να θεωρούνται ως μεγάλες, -λαμβάνοντας επιπρόσθετα υπόψη ακόμη και τον παράγοντα «πληθυσμό» της κάθε χώρας (θα μπορούσε λχ η Μάλτα να έχει δυό κοντσέρν στα οποία να εργάζονται 300.000 εργάτες, όταν ο συνολικός πληθυσμός της είναι 420.000 κάτοικοι;). Επομένως, ο ορισμός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά τη γνώμη μας είναι σχετικός. Τούτο είναι σημαντικό να τονιστεί και για άλλους λόγους. Ένας από αυτούς: Όταν η ΕΕ επιδοτεί πχ τις μεσαίες επιχειρήσεις –σύμφωνα με τον ορισμό πάντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής- τότε οι επιδοτήσεις αυτές, για χώρες όπως η Ελλάδα, εισπράττονται ουσιαστικά από τα μονοπώλια και όχι από τις μεσαίες επιχειρήσεις. 

2) Κατά την άποψή μας, τα κριτήρια σύμφωνα με τα οποία η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατατάσσει μια επιχείρηση, είναι μεν σημαντικά, δεν είναι όμως και τα μοναδικά. Κάποια άλλα μεγέθη που πρέπει να λαμβάνονται επιπρόσθετα υπόψη, είναι: Ο όγκος της παραγωγής, η εγκατεστημένη ισχύς και το πάγιο κεφάλαιο μιας επιχείρησης. Εντούτοις, επειδή δεν διαθέτουμε αυτά τα στοιχεία, στις στατιστικές έχει ληφθεί υπόψη η κατάταξη βάσει του παραπάνω ορισμού.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣ (Ή ΔΕΙΚΤΗΣ) Gini. Ο συντελεστής αυτός είναι ένα στατιστικό μέτρο το οποίο αναπτύχθηκε από τον Ιταλό στατιστικό, κοινωνιολόγο και δημογράφο Corrado Gini (1884-1956) για την μέτρηση της ανισότητας μιας κατανομής και λαμβάνει υπόψη του μια σειρά παράγοντες, όπως, τον μισθό, το εισόδημα, το επίπεδο ζωής κ.α.. Ο συντελεστής αυτός χρησιμοποιείται συχνά για τον προσδιορισμό της ανισότητας των εισοδημάτων. Μπορεί να πάρει τιμές μεταξύ 0 και 1 (ή μεταξύ 0 και 100). Όσο μεγαλύτερη είναι η τιμή, τόσο πιο μεγάλη είναι και η μετρηθείσα ανισότητα. Για παράδειγμα, συντελεστής Gini με τιμή 0, σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν ακριβώς το ίδιο εισόδημα. Αντιθέτως, όταν η τιμή είναι 1, αυτό σημαίνει ότι κάποιος κατέχει το σύνολο των εισοδημάτων και οι άλλοι δεν κατέχουν τίποτα.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ: 1) Όταν στο στατιστικό υλικό που ακολουθεί κάνουμε λόγο για δολάρια, εννοούμε πάντα δολάρια ΗΠΑ. 2) Είναι ανάγκη να δίνεται προσοχή, στο αν το νόμισμα δίνεται σε δολάρια ή σε ευρώ. 3) Στα στατιστικά στοιχεία υπάρχουν κάποιες μικρές αποκλίσεις, ανάλογα με το ποια υπηρεσία ή ποιος οργανισμός τα έχει δημοσιεύσει. Έτσι, μπορεί για παράδειγμα να υπάρχουν αποκλίσεις για το ΑΕΠ μιας χώρας ή τις εξαγωγές εμπορευμάτων, ανάλογα με το αν τα στοιχεία δίνονται από το ΔΝΤ ή τον ΠΟΕ. Εντούτοις, μπορούν να εξαχθούν επαρκή συμπεράσματα για την τάση -ανοδική ή καθοδική- και όχι μόνο, αν δοθούν στοιχεία της ίδιας υπηρεσίας ή του ίδιου οργανισμού σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Αυτό το επιδιώξαμε μέχρι σ΄ ένα βαθμό, εκεί όπου είχαμε πρόσβαση στα αντίστοιχα στοιχεία. 4) Προς αποφυγή τυχόν συγχύσεων, σημειώνουμε, ότι όλες οι χώρες που παρουσιάζονται στους πίνακες δεν είναι ιμπεριαλιστικές παρά μόνο μια φούχτα από αυτές. Παραπέρα, τα στατιστικά στοιχεία αποδεικνύουν από μόνα τους, ότι το επιχείρημα περί «ιμπεριαλιστικής Ελλάδας» καταρρέει παταγωδώς.


2. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟ

2.1. Υπερεθνικά Κοντσέρν (ΥΕ)

2.1.1. Αριθμός υπερεθνικών κοντσέρν

Σύμφωνα με τα στοιχεία της UNCTAD ο αριθμός των υπερεθνικών κοντσέρν (ΥΚ) στα τέλη της δεκαετίας του 1960 ήταν περίπου 10.000. Μέχρι το έτος 1990 ο συνολικός αριθμός τους αυξήθηκε περίπου στις 35.000 για να φτάσει σταδιακά το 2008 στις 82.000. Παράλληλα αυξήθηκε ο αριθμός των θυγατρικών εταιριών των ΥΚ από 150.000 (1990) σε πάνω από 800.000 (2008).

Η UNCTAD υπολογίζει ότι στις θυγατρικές εταιρίες των ΥΚ αντιστοιχεί παγκοσμίως το ένα τρίτο της εξαγωγής εμπορευμάτων και υπηρεσιών. Ο αριθμός των εργαζομένων μεταξύ 1982 και 2008 τετραπλασιάστηκε φτάνοντας τα 77 εκατομμύρια, ενώ το 2009 αυξήθηκε στα 80 εκατομμύρια εργαζόμενους στις θυγατρικές εταιρίες των ΥΚ. Ο αριθμός αυτός κατά την UNCTAD αντιστοιχεί περίπου στο 4% των εργαζομένων παγκοσμίως. Από αυτούς τα 16 εκατομμύρια εργαζομένων αναλογούν στην Κίνα.

Σημαντικός είναι επίσης ο αριθμός των συγχωνεύσεων και της εξαγοράς επιχειρήσεων. Σύμφωνα με την UNCTAD από το 1990 έως το 2009 έγιναν περίπου 2.200 μεγάλες συγχωνεύσεις –γνωστές και ως συγχωνεύσεις γιγάντων- με μια αξία μεγαλύτερη από ένα δισ. δολάρια. Αυτές οι μεγάλες συγχωνεύσεις είχαν συνολικά έναν όγκο μεγαλύτερο από 7.200 δισ. δολάρια. Εξαιτίας της αυξανόμενης σημασίας για τοποθέτηση κεφαλαίων και αγορά εργατικής δύναμης, αυξάνεται παράλληλα με την οικονομική και η εξουσία των ΥΚ. Το έτος 2.000 στα 100 μεγαλύτερα ΥΚ αναλογούσε περίπου το 4% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Το ποσοστό αυτό παραμένει μέχρι σήμερα σχετικά σταθερό.

Μεταξύ 1992 και 2008 το ποσοστό των ΥΚ τα οποία είχαν την κύρια έδρα τους στα οικονομικά αναπτυγμένα κράτη, μειώθηκε σταδιακά από το 92% στο 71,6%. Ενώ το 1993 από τα 100 μεγαλύτερα ΥΚ δεν υπήρχε κανένα που να έχει την κύρια έδρα του σε οικονομικά αναπτυγμένα κράτη, το 2008 υπήρχαν ήδη επτά: τρία στην Κίνα, δύο στη Νότια Κορέα και από ένα αντιστοίχως στη Μαλαισία και το Μεξικό.

Πίνακας 1: Αριθμός υπερεθνικών κοντσέρν (ΥΚ) παγκοσμίως

Έτος
Αριθμός ΥΚ
Ποσοστό (%) ΥΚ από
αναπτυγμένες χώρες
1968/69*
~ 10.000
-
1990*
35.000
-
1992
36.600
92
1993
37.530
91,3
1994
38.541
89,1
1995
38.747
88,3
1996
44.508
81,7
1997
53.607
81,0
1998
59.902
83,1
1999
63.459
76,9
2000
63.312
78,9
2001
64.592
77,8
2002
63.834
76,8
2003
61.582
73,2
2004
69.727
72,5
2005
77.175
71,9
2006
78.411
74,3
2007
78.817
71,6
2008
82.053
71,6

* Για τα έτη 1968/69 και 1990 δεν υπάρχουν στοιχεία από τα οικονομικά αναπτυγμένα κράτη.

Σύμφωνα με νεότερα στοιχεία της UNCTAD το έτος 2012 ο αριθμός των ΥΚ αυξήθηκε περίπου στα 85.000. 

(Πηγή: United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD): World Investment Report, για διαφορετικά έτη).

Πίνακας 2: Τα 500 μεγαλύτερα υπερεθνικά κοντσέρν (ΥΚ) παγκοσμίως για το έτος 2011 (κατανομή ανά χώρες)

α/α
Χώρα
Αριθ. ΥΚ
α/α
Χώρα
Αριθ. ΥΚ
1
ΗΠΑ
132
13
Ισπανία
8
2
Κίνα
73
14
Βραζιλία
8
3
Ιαπωνία
68
15
Ινδία
8
4
Γερμανία
32
16
Ρωσία
7
5
Γαλλία
32
17
Ταϊβάν
6
6
Μ. Βρετανία
26
18
Βέλγιο
4
7
Ελβετία
15
19
Σουηδία
4
8
Ν. Κορέα
13
20
Μεξικό
3
9
Ολλανδία
12
21
Σιγκαπούρη
2
10
Καναδάς
11
22
Λουξεμβούργο
2
11
Ιταλία
9
23
Ιρλανδία
2
12
Αυστραλία
9
24
14 χώρες
από 1
Σύνολο: 500

Πίνακας 3
Σύμφωνα με τον Πίνακα 2, από τα 500 μεγαλύτερα υπερεθνικά κοντσέρν στις χώρες G7 αναλογούν τα 310.

Χώρες G7
α/α
Χώρα
Αριθ. ΥΚ
1
ΗΠΑ
132
2
Ιαπωνία
68
3
Γερμανία
32
4
Γαλλία
32
5
Μ. Βρετανία
26
6
Καναδάς
11
7
Ιταλία
9
Σύνολο: 310

Σειρά κατάταξης της βιομηχανίας αυτοκινήτων: 1) Toyota, 2) VW (Volkswagen), 3) General Motors, 4) Daimler, 5) Ford, 6) Renault-Nissan, 7) Honda, 8) BMW, 9) Peugeot, 10) Hyundai

(Πηγή: Fortune Magazine, 23.07.2012. Η σειρά κατάταξης έγινε σύμφωνα με το τζίρο των κοντσέρν του έτους 2011).

Παρατήρηση: Το να αξιολογηθεί το μέγεθος ενός κοντσέρν φαίνεται εύκολη υπόθεση, όμως δεν είναι. Θα ήταν πιο χρήσιμο αν η καταγραφή γινόταν με βάση τα εκάστοτε μέσα παραγωγής που κατέχουν τα κοντσέρν. Υπάρχουν για παράδειγμα πίνακες που κάνουν τη σύγκριση με βάση τον αριθμό των εργαζομένων κ.α. Δημοφιλείς είναι οι πίνακες που δημοσιεύονται σύμφωνα με το μέγεθος των τιμών στο χρηματιστήριο (αυτοί δεν λένε πολλά πράγματα). Το Fortune Magazine, όπως αναφέρθηκε, κατατάσσει τις επιχειρήσεις σύμφωνα με το τζίρο τους. Εδώ όμως υπάρχει μεταξύ των άλλων το πρόβλημα, ότι, όταν αυξάνονται οι τιμές στις πρώτες ύλες, κυρίως η τιμή του πετρελαίου, ο τζίρος των αντίστοιχων κοντσέρν αυξάνεται, χωρίς η μάζα της αξίας να αλλάζει ουσιαστικά. Δυστυχώς δεν διαθέτουμε περισσότερα στοιχεία από αυτά που δίνουν οι αστικές στατιστικές. Γι΄ αυτό και οι δυό προηγούμενοι πίνακες, όπως και αυτός που ακολουθεί, πρέπει να αξιολογηθούν παίρνοντας υπόψη όλα αυτά τα στοιχεία. Ότι θα υπάρχουν κάποιες αποκλίσεις, αυτό πρέπει να θεωρείται ως δεδομένο.

Ο νόμος της ανισόμετρης ανάπτυξης απεικονίζεται στην κατανομή των 500 μεγαλύτερων υπερεθνικών κοντσέρν παγκοσμίως στον επόμενο πίνακα. 

Πίνακας 4: Εξέλιξη των 500 μεγαλύτερων υπερεθνικών κοντσέρν (ΥΚ) παγκοσμίως ανά χώρα και έτος

Χώρα
1980
1992
2005
2008
2011
2012
ΗΠΑ
217
161
176
140
133
132
Ιαπωνία
66
128
81
68
68
68
Γαλλία
29
30
39
40
35
32
Γερμανία
38
32
37
39
34
32
Μ. Βρετανία
52
41
35
26
30
26
Κίνα
-
-
16
37
61
73
Σύνολα
402
392
384
350
361
363
Υπόλοιπο (πάνω
από 190 χώρες)
98
108
116
150
139
137

(Πηγή: Fortune Global 500)

Η υπερεθνικοποίηση στοχεύει σε μερίδια της παγκόσμιας αγοράς και βασίζεται στον εθνικό μονοπωλισμό. Από τα παραπάνω στοιχεία φαίνεται καθαρά: Πρώτο, οι χώρες αναπτύσσονται ανισόμετρα. Δεύτερο, η σειρά κατάταξης μεταβάλλεται διαρκώς. Τρίτο, οι ΗΠΑ χάνουν διαρκώς έδαφος, ενώ αυξάνεται το ειδικό βάρος της Κίνας.

Το ποσοστό του εμπορίου στο εσωτερικό των κοντσέρν (μέσα στο ίδιο κοντσέρν ή στην ίδια ομάδα κοντσέρν) στο σύνολο του παγκόσμιου εμπορίου ανερχόταν ήδη το 2005 περίπου σε 30%. Σήμερα υπολογίζεται σε πάνω από 35%. Έτσι τα μεγαλύτερα υπερεθνικά κοντσέρν καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό το εμπορικό ισοζύγιο και επομένως σε τελική ανάλυση την οικονομική ισχύ των κρατών. Πάνω στην ανισομετρία της ανάπτυξής τους βασίζεται σε μεγάλο βαθμό η ανισόμετρη ανάπτυξη των χωρών του πλανήτη.

Ιδιαίτερα μεγάλη είναι η συγκέντρωση της οικονομικής περιουσίας των εταιριών. Σύμφωνα με μια έρευνα που έγινε το 2007 από το Ελβετικό Τεχνικό Πανεπιστήμιο στη Ζυρίχη, 147 κοντσέρν έλεγχαν το 40% της χρηματικής περιουσίας του συνόλου των υπερεθνικών επιχειρήσεων (μέσω μετοχών, αξιόγραφων, εισπρακτέων λογαριασμών κ.α.) (Πηγή: Magazine Science News, «Financial world dominated by a few deep pockets». September 2011).

Ο Λένιν για τις επιδράσεις του νόμου της ανισόμετρης ανάπτυξης γράφει: «… στις συνθήκες του καπιταλισμού δεν είναι νοητή άλλη βάση για το μοίρασμα των σφαιρών επιρροής, συμφερόντων, αποικιών κ.α., εκτός από τη βάση που υπολογίζει τη δύναμη των χωρών που συμμετέχουν στο μοίρασμα, τη γενική οικονομική, τη χρηματιστική, τη στρατιωτική κλπ δύναμη. Η δύναμη όμως δεν αλλάζει ομοιόμορφα στις χώρες που συμμετέχουν στο μοίρασμα, γιατί στις συνθήκες του καπιταλισμού δεν μπορεί να υπάρχει ισόμετρη ανάπτυξη των χωριστών επιχειρήσεων, τραστ, κλάδων της βιομηχανίας και χωρών. Πριν από μισό αιώνα, η Γερμανία ήταν ένα αξιοθρήνητο μηδενικό, αν συγκρίνουμε την καπιταλιστική της δύναμη με τη δύναμη της τότε Αγγλίας. Το ίδιο και η Ιαπωνία σε σύγκριση με τη Ρωσία. Είναι, λοιπόν “νοητό” να προϋποθέτει κανείς ότι ύστερα από καμιά δεκαριά χρόνια θα έμενε αμετάβλητος ο συσχετισμός των δυνάμεων στις ιμπεριαλιστικές Δυνάμεις;» (Β. Ι. Λένιν: Ο ιμπεριαλισμός ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, σ. 139). Η Ιστορία έδωσε στον Λένιν και πάλι δίκιο.

2.1.2. Τα 10 μεγαλύτερα υπερεθνικά κοντσέρν (εκτός του χρηματοπιστωτικού κλάδου)

Στην ομάδα των 82.000 ΥΚ η οικονομική ισχύς είναι κατανεμημένη διαφορετικά. Στα 10 μεγαλύτερα ΥΚ (χωρίς τον χρηματοπιστωτικό κλάδο) το έτος 2008 αντιστοιχούσαν περιουσιακά στοιχεία 2,85 τρισ. δολάρια, από αυτά το 1,89 τρισ. δολάρια αναλογούσαν στο εξωτερικό. Το ίδιο έτος τα 10 μεγαλύτερα ΥΚ είχαν ένα συνολικό τζίρο 2,32 τρισ. δολάρια από τα οποία τα δύο τρίτα αναλογούσαν στο εξωτερικό. Από τα συνολικά 1,66 εκατομμύρια εργαζόμενους σε αυτά τα κοντσέρν σχεδόν το ένα εκατομμύριο εργάζονταν στο εξωτερικό. 
 
Από την ομάδα των 100 μεγαλύτερων ΥΚ το 2008, τα 10 μεγαλύτερα από αυτά είχαν ένα πάνω από το μέσο όρο ποσοστό περιουσιακών στοιχείων στο εξωτερικό (30,6%) και ένα τζίρο στο εξωτερικό που έφτανε το 29,8%.

Τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν καθαρά τόσο τη συγκέντρωση της οικονομικής εξουσίας όσο –μέχρι σ΄ ένα βαθμό- και το μέγεθος της εξαγωγής κεφαλαίου!

Ενόσω το 1991 από τα 100 μεγαλύτερα ΥΚ μόνο τα 14 ανήκαν στον τομέα των υπηρεσιών, το 1998 αυξήθηκαν στα 24 και το 2007 έφτασαν στα 26. Τα περισσότερα από αυτά τα κοντσέρν ανήκαν στον κλάδο των τηλεπικοινωνιών και της ενέργειας. Παρόλο το αυξημένο βάρος του τομέα των υπηρεσιών η πλειοψηφία από τα 100 μεγαλύτερα ΥΚ αφορά στην παραγωγή αγαθών. Από τον αγροτικό τομέα δεν υπήρχε κανένα ΥΚ στα 100 μεγαλύτερα, ενώ εννέα από αυτά ανήκαν στη βιομηχανία τροφίμων, ποτών και καπνού.

Επίσης, και τα 10 μεγαλύτερα ΥΚ το 2008 είχαν την έδρα τους στα οικονομικά αναπτυγμένα κράτη: Μ. Βρετανία (3), ΗΠΑ (2), Γαλλία (2), Ιαπωνία, Γερμανία και Λουξεμβούργο (από 1).

(Πηγή: United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD): World Investment Report, 2010).

2.1.3. Τα 10 μεγαλύτερα υπερεθνικά κοντσέρν του χρηματοπιστωτικού κλάδου

Το έτος 2009 –σύμφωνα με τα περιουσιακά στοιχεία- τα 50 μεγαλύτερα ΥΚ του χρηματοπιστωτικού κλάδου προέρχονταν από τις οικονομικά αναπτυγμένες χώρες: 33 από αυτά και επομένως τα δύο τρίτα, είχαν την κύρια έδρα τους στην Ευρώπη –μεταξύ αυτών στη Μ. Βρετανία (7), στη Γαλλία (5), στη Γερμανία και στην Ελβετία από 5. Τα 10 μεγαλύτερα από τα 50 είχαν τη βασική έδρα τους στη Μ. Βρετανία (3), στις ΗΠΑ (3), στη Γαλλία (2), στη Γερμανία και την Ιαπωνία από 1.

Στο εσωτερικό της ομάδας των 50 μεγαλύτερων ΥΚ του χρηματοπιστωτικού κλάδου αναλογεί στα πρώτα 10 ένα ιδιαίτερο βάρος επειδή ο κλάδος δείχνει έναν υψηλό βαθμό συγκέντρωσης: Με περιουσιακά στοιχεία 23,38 τρισ. δολάρια το έτος 2009, στα 10 μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά κοντσέρν αντιστοιχούσε ένα μερίδιο 44,8% από τα περιουσιακά στοιχεία των μεγαλύτερων 50 χρηματοπιστωτικών κοντσέρν. Οι δυό στους πέντε εργαζόμενους των 50 μεγαλύτερων χρηματοπιστωτικών κοντσέρν εργάζονταν στα πρώτα 10 μεγαλύτερα από αυτά -1,88 από τα 4,61 εκατομμύρια εργαζόμενους (40,7%). Από τις θυγατρικές εταιρίες των 50 μεγαλύτερων ΥΚ του χρηματοπιστωτικού κλάδου το ένα τρίτο από αυτές ανήκε στα 10 μεγαλύτερα από αυτά (33,4%).

Σύμφωνα με τα στοιχεία της UNCTAD ο αριθμός των θυγατρικών εταιριών των 10 μεγαλύτερων χρηματοπιστωτικών κοντσέρν ανέρχονταν το 2009 στις 5.995, από αυτές οι 3.575 (59,6%) στο εξωτερικό. Τα πρώτα 10 μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά κοντσέρν αντιπροσωπεύονταν με τις θυγατρικές τους εταιρίες σε 44 κράτη. Τα 50 μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά κοντσέρν είχαν θυγατρικές εταιρίες στο εξωτερικό οι οποίες αποτελούσαν το 68,8% του συνόλου των θυγατρικών εταιριών.

Η άνοδος των χρηματοπιστωτικών κοντσέρν σε «παγκόσμιους παίκτες» μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970 δεν ήταν τόσο μεγάλη επειδή τα εθνικά χρηματοπιστωτικά συστήματα και οι τραπεζικοί τομείς βρίσκονταν κάτω από έναν σχετικό κρατικό έλεγχο, κυρίως όμως, γιατί η συσσώρευση του κεφαλαίου από τη δεκαετία του 1970 έλαβε τρομακτικές διαστάσεις. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 –σύμφωνα με το οικονομικό περιοδικό Fortune, με βάσει το τζίρο τους- ανάμεσα στα 100 μεγαλύτερα κοντσέρν των ΗΠΑ δεν υπήρχε κανένα χρηματοπιστωτικό. Στις αρχές του 2010 αντιθέτως, περίπου το ένα στα πέντε κοντσέρν μέσα στα 100 πρώτα ανήκε στον χρηματοπιστωτικό κλάδο.

Σύμφωνα με το τζίρο τους, από τα 50 μεγαλύτερα κοντσέρν παγκοσμίως στις αρχές του 2005, τα 11 ανήκαν στον χρηματοπιστωτικό κλάδο. Λίγο πριν ξεσπάσει η καπιταλιστική κρίση ο αριθμός τους έφτασε τα 19.

(Πηγή: United Nations Conference on Trade and Development (UNCTAD): World Investment Report, 2010).

2.1.4. Το προτσές συγκέντρωσης στην αγροτική οικονομία

Παγκοσμίως εργάζονται περίπου 1 δισ. αγρότες σε περισσότερα από 500 εκατομμύρια αγροκτήματα. Επιπλέον, 450 εκατομμύρια αγρότες προλετάριοι εργάζονται σε βιομηχανικές φυτείες και φάρμες. 98 εκατομμύρια παιδιά ή το 59% όλων των παιδιών που εργάζονται παγκοσμίως είναι στην αγροτική οικονομία.

Πίνακας 5: Αριθμός κοντσέρν και μερίδιό τους στην παγκόσμια αγορά

Κλάδος
Αριθμός
κοντσέρν
Μερίδιο στην
παγκόσμια
 αγορά
Ζωοτροφές
10
16%
Σπόροι
10
75,3%
Εκτροφή πουλερικών
4
99%
Λιπάσματα
10
41%
Παρασιτοκτόνα
10
95%
Αγροκαύσιμα
4
75%
Κατεργασία τροφίμων
10
28%
Λιανεμπόριο
10
10,5%

(Πηγές: α) ETC Group, 2013, β) Financial Times, 18.9.2013 & 5.3.2014)

2.1.5. Οι 5 μεγαλύτεροι τομείς έρευνας

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι, σε ποιους τομείς της έρευνας επενδύουν τα μεγαλύτερα ΥΚ τα κεφάλαιά τους. 

Τα 1.000 μεγαλύτερα κοντσέρν, σύμφωνα με τις δαπάνες τους για την έρευνα και ανάπτυξη, επένδυσαν το έτος 2008, 500 δισ. ευρώ στον τομέα έρευνα και ανάπτυξη. Με βάση τα στοιχεία του βρετανικού Department for Business, Innovation & Skills (BIS), το 90% των δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη προέρχονται από κοντσέρν που έχουν την κύρια έδρα τους στις ΗΠΑ (37,3%), στην Ιαπωνία (22,5%), στη Γερμανία (10,4%), στη Γαλλία (6%), την Ελβετία και Μ. Βρετανία (από 4,2%), την Ολλανδία και την Νότια Κορέα (από 2,2%) καθώς και τη Σουηδία και την Φινλανδία (από 1,5%). Σε όλες τις άλλες χώρες κατανέμονταν το υπόλοιπο 8,1% των δαπανών.

Στα 1.000 κοντσέρν με τις μεγαλύτερες δαπάνες στην έρευνα και την ανάπτυξη, το 67,9% των επενδύσεων αναλογούσε μόνο σε πέντε τομείς: Φαρμακοβιομηχανία / βιοτεχνολογία (19%), βιομηχανία αυτοκινήτων / εξαρτήματα αυτοκινήτου (17,5%), Hardware / τεχνολογικές συσκευές και εγκαταστάσεις (17,5%), ηλεκτρονική / ηλεκτρικές συσκευές και εγκαταστάσεις (7%) καθώς και Software / υπηρεσίες Η/Υ (7%).

Από όλα τα κοντσέρν το έτος 2008 οι δαπάνες για την έρευνα και ανάπτυξη ήταν για το κοντσέρν αυτοκινήτων Toyota οι μεγαλύτερες (9,3 δισ. €). Στη δεύτερη θέση ήταν η Volkswagen (VW) (7,2 δισ. €). Η Samsung (4,9 δισ. €) και η Siemens (4,7 δισ. €) βρίσκονταν στις δυό πρώτες θέσεις στον τομέα ηλεκτρονική / ηλεκτρικές συσκευές και εγκαταστάσεις. Στον τομέα Hardware / τεχνολογικές συσκευές και εγκαταστάσεις βρίσκονταν στις πρώτες θέσεις η Nokia (6,5 δισ. €) και η Intel (5 δισ. €). Στον τομέα Software / υπηρεσίες Η/Υ βρίσκονταν στην κορυφή η Microsoft (7,9 δισ. €) και η IBM (5,3 δισ. €).

Στο εσωτερικό επίσης της ομάδας των 1.000 ΥΚ που έχουν τις μεγαλύτερες δαπάνες στην έρευνα και ανάπτυξη, οι επενδύσεις είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένες: Το έτος 2008 αναλογούσαν στα 10 κορυφαία υπερεθνικά κοντσέρν –δηλαδή στο 1% των 1.000- τα 14,3% των επενδύσεων.

Η υψηλή συγκέντρωση των δαπανών στην έρευνα και ανάπτυξη έχει ως συνέπεια την μεγάλη εξάρτηση των κρατών από τα ξεχωριστά κοντσέρν και τις αποφάσεις τους για επενδύσεις. Ένα παράδειγμα εδώ αποτελεί η Φινλανδία: Στον κατάλογο αυτό των 1.000 μεγαλύτερων υπερεθνικών κοντσέρν τα εννέα αναλογούν στη Φινλανδία. Αυτά τα εννέα κοντσέρν μαζί, το 2008 έκαναν επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη ύψους 7,3 δισ. €, ενώ η Nokia από μόνη της είχε ένα μερίδιο 88,9%.

(Πηγή: Department for Business, Innovation & Skills (BIS): The 2009 R&D Scoreboard).

2.1.6. Τα μεγαλύτερα υπερεθνικά κοντσέρν της Ελλάδας

Ο πίνακας που ακολουθεί, σύμφωνα με τη λίστα «Forbes 2000», περιέχει τα μεγαλύτερα ΥΚ της Ελλάδας εισηγμένων στο χρηματιστήριο, που κατατάσσονται στα πρώτα 2.000 παγκοσμίως, για τα έτη 2011 και 2012. Η σειρά κατάταξης υπολογίζεται από έναν συνδυασμό που αφορά: α) στο τζίρο, β) στο καθαρό κέρδος, γ) στα περιουσιακά στοιχεία και δ) στην αγοραία τιμή.

Πίνακας 6: Τα μεγαλύτερα ΥΚ της Ελλάδας (2011 και 2012)


Σειρά
Θέση κατάταξης
παγκοσμίως
(2011)
Θέση κατάταξης
παγκοσμίως
(2012)

Όνομα

Αριθμός εργαζομένων
1
788
1089
Εθνική Τράπεζα Ελλάδος
34.557
2
1500
1118
Τράπεζα της Ελλάδος
5.500
3
1223
1285
Coca Cola Ελληνική Εταιρία Εμφιαλώσεως ΑΕ
39.736
4
1892
1412
ΟΤΕ
27.330
5
1354
1505
Alpha Bank
14.239
6
1000
1530
ΔΕΗ
20.367
7
1514
1660
Τράπεζα Πειραιώς
13.123
8
1669
1888
Ελληνικά Πετρέλαια
2.970
9
1574
1709
ΟΠΑΠ
993
10
*
1920
Motor Oil
1.763
11
1257
*
Eurobank Ergasias
23.262
12
1740
*
Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος
8.915

(Πηγή: Forbes Magazine 2012 & 2013)

Πίνακας 7: Τα μεγαλύτερα ΥΚ της Ελλάδας (2013)


Σειρά
Θέση κατάταξης
παγκοσμίως
(2013)

Όνομα
1
502
Τράπεζα Πειραιώς
2
586
Alpha Bank
3
607
Εθνική Τράπεζα Ελλάδος
4
979
Τράπεζα της Ελλάδος
5
1406
ΟΤΕ
6
1523
ΔΕΗ
7
1741
Ελληνικά Πετρέλαια
8
1935
Motor Oil

(Πηγή: Forbes Magazine 2014)

Παρατηρήσεις. 1) Στα πρώτα 500 ΥΚ παγκοσμίως δεν υπάρχει ούτε ένα από την Ελλάδα. 2) Η σειρά κατάταξης μεταβάλλεται διαρκώς. Έτσι, το 2013 εκτοπίστηκαν από τα πρώτα 2000 κοντσέρν τα τέσσερα από τα δώδεκα, ενώ βελτίωσαν τη θέση τους τα 7 με εξαίρεση την Motor Oil. 3) Από τα 8 μονοπώλια του έτους 2013 τα 4 είναι τράπεζες. 4) Η ιδιαίτερα μεγάλη βελτίωση στη σειρά κατάταξης αφορά στα τραπεζικά μονοπώλια. Πως ερμηνεύεται αυτό; Η απάντηση: α) Πρόκειται κατ΄ αρχή για συγκεντροποίηση του κεφαλαίου κατά τη διάρκεια της καπιταλιστικής κρίσης. Για παράδειγμα, η Τράπεζα Πειραιώς εξαγόρασε το 2007 την Arab Bank Cyprus και 99,6% του μετοχικού κεφαλαίου της International Commerce Bank στην Ουκρανία, ενώ το 2012 εξαγόρασε μεγάλα τμήματα της Αγροτικής Τράπεζας. Η Alpha Bank εξαγόρασε επίσης το 2013 την Εμπορική Τράπεζα. Φυσικά, οι συγχωνεύσεις και οι εξαγορές λάμβαναν χώρα και πριν από την κρίση, η διαφορά βρίσκεται στο ότι κατά τη διάρκεια της καπιταλιστικής κρίσης το προτσές συγκέντρωσης και συγκεντροποίησης επιταχύνεται. β) Ο δεύτερος βασικός λόγος οφείλεται στο γεγονός, ότι οι τράπεζες τα τελευταία χρόνια έλαβαν από το κράτος «ζεστό» χρήμα, σε βάρος βέβαια του ελληνικού λαού, που ισοδυναμεί περίπου με ένα ελληνικό ΑΕΠ.

2.2. Παγκόσμιο ΑΕΠ (Μερίδιο κρατών/συμμαχιών κρατών)

Ο επόμενος πίνακας δείχνει ότι το μερίδιο των κρατών G7 στο παγκόσμιο ΑΕΠ μειώθηκε από 66,4% το έτος 2000 στο 46,4% το 2013, ενώ το μερίδιο των κρατών BRICS στο ίδιο χρονικό διάστημα αυξήθηκε από 8,6% στο 21,5%. Οι ΗΠΑ είχαν μια μείωση από το 30,7% στο 22,7%, η Ιαπωνία είχε μείωση από το 14,7% στο 6,6% και η Γερμανία επίσης μείωση από 6,0% σε 4,9%. Ο μεγάλος κερδισμένος ήταν η Κίνα, η οποία μέσα σε 13 χρόνια σχεδόν τετραπλασίασε το μερίδιό της στο παγκόσμιο ΑΕΠ και η Ρωσία το τριπλασίασε.

Με βάση την ισοδυναμία της αγοραστικής δύναμης τα κράτη G7 είχαν το 2000 300% περισσότερο ΑΕΠ απ΄ ότι οι χώρες BRICS, ενώ το 2013 είχαν 25% περισσότερο.

Να αναφέρουμε ακόμη ότι οι χώρες BRICS αποτελούν το 43% του παγκόσμιου πληθυσμού και διεξάγουν το 18% του παγκόσμιου εμπορίου.

Σημείωση: Για το έτος 2000 δεν συμπληρώσαμε τον πίνακα για την ΕΕ επειδή τότε αποτελούνταν από 15 κράτη-μέλη και αυτό θα είχε ως συνέπεια την αλλοίωση των αποτελεσμάτων. Συγκεκριμένα: Την 1η Μαΐου 2004 εντάχθηκαν στην ΕΕ οι χώρες Εσθονία, Λεττονία, Λιθουανία, Πολωνία, Τσεχία, Σλοβακία, Σλοβενία, Ουγγαρία, Μάλτα και Κύπρος. Την 1η Ιανουαρίου 2007 εντάχθηκαν η Ρουμανία και η Βουλγαρία και την 1η Ιουλίου 2013 η Κροατία.

Πίνακας 8: Μερίδιο των G7, των BRICS και της ΕΕ 28 στο παγκόσμιο ΑΕΠ


Ονομαστικό ΑΕΠ

ΑΕΠ σε Ισοδυναμία
Αγοραστικής Δύναμης
Χώρες
2000
(31,9 τρισ. $)
2013
(71,7 τρισ. $)
2000
(31,9 τρισ. $)
2013
(71,7 τρισ. $)
ΗΠΑ
30,7%
22,7%
21,8%
19,3%
Ιαπωνία
14,7%
6,6%
7,2%
5,4%
Γερμανία
6,0%
4,9%
4,9%
3,7%
Μ. Βρετανία
4,7%
3,4%
3,4%
2,7%
Γαλλία
4,9%
3,6%
3,3%
2,6%
Ιταλία
3,4%
2,8%
3,1%
2,1%
Καναδάς
2,0%
2,4%
2,0%
1,7%
G7
66,4%
46,4%
45,7%
37,5%


Κίνα
3,8%
12,4%
6,9%
16,1%
Βραζιλία
1,9%
3,0%
3,3%
2,8%
Ινδία
1,6%
2,6%
2,6%
5,9%
Ρωσία
0,9%
3,0%
2,4%
2,9%
Ν. Αφρική
0,4%
0,5%
0,6%
0,7%
BRICS
8,6%
21,5%
15,8%
28,4%





ΕΕ 28
*
23,48%
*
18,69%

(Πηγή: Internationaler Währungsfonds, April 2014).

Επίσης, τα πέντε κράτη με το υψηλότερο ΑΕΠ –ΗΠΑ, Κίνα, Ιαπωνία, Γερμανία, και Γαλλία- έχουν στο σύνολό τους ένα ΑΕΠ που αντιστοιχεί στο 50,20% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Τα πρώτα δέκα κράτη με το υψηλότερο ΑΕΠ έχουν στο σύνολό τους ένα ΑΕΠ που αντιστοιχεί στο 64,97%. Το σύνολο του ΑΕΠ των 20 πρώτων χωρών το 2013 αντιστοιχούσε στο 80% του παγκόσμιου ΑΕΠ. 

Το ΑΕΠ της  Ελλάδας το 2013 αντιστοιχούσε στο 0,32% του παγκόσμιου ΑΕΠ, ενώ το έτος 2000 κυμαίνονταν στο 0,37%.

(Πηγή: Internationaler Währungsfonds, April 2014, προσωπικοί υπολογισμοί)


(συνεχίζεται)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.