Σάββατο, 1 Νοεμβρίου 2014

Ο ιμπεριαλισμός (Ε΄)



του Παναγιώτη Γαβάνα

Στην παρούσα μπροσούρα εξετάζεται ένα από τα καίρια ζητήματα γύρω από το οποίο διεξάγονται τα τελευταία χρόνια μια σειρά από αντιπαραθέσεις μέσα στο μαρξιστικό-κομμουνιστικό κίνημα: το ζήτημα του ιμπεριαλισμού. Η οξύτητα την οποία παίρνουν κάποτε αυτές οι αντιπαραθέσεις, δεν οφείλεται μόνο σε παλιές υπαρκτές διαφορές απόψεων ή αντιλήψεων, αλλά και στο ότι προκύπτουν διαρκώς νέα ερωτήματα που ζητούν απάντηση, εξαιτίας του γεγονότος ότι ο καπιταλισμός βρίσκεται σε διαρκές προτσές αλλαγής. Η λενινιστική θεωρία για τον ιμπεριαλισμό, αποτελεί σ΄ αυτό το πεδίο ένα όπλο αναντικατάστατο.


Μέρος Ε΄

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ (2)

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥΣ

2.3. Ανάπτυξη του εξωτερικού εμπορίου

Η διεθνοποίηση κάνει επίσης σαφή την οικονομική σημασία του εξωτερικού εμπορίου, την αλλαγή της σχέσης του εμπορίου εμπορευμάτων και της παγκόσμιας παραγωγής εμπορευμάτων. Από το 1960 έως το 2008 η εξαγωγή εμπορευμάτων αυξήθηκε πραγματικά –δηλαδή μετρηθείσα σε σταθερές τιμές- κατά τον παράγοντα 15,6 και η παγκόσμια παραγωγή εμπορευμάτων κατά τον παράγοντα 5,3. Η εξαγωγή εμπορευμάτων αυξανόταν κατά μέσο όρο 5,9%, ενώ η παγκόσμια παραγωγή εμπορευμάτων κατά 3,5% ανά έτος. Το αποτέλεσμα ήταν η αύξηση του ποσοστού των εξαχθέντων εμπορευμάτων μεταξύ 1970 και 2008 από 9,7% στο 26,3% του παγκόσμιου ΑΕΠ.

Η ονομαστική αξία των εξαχθέντων εμπορευμάτων το 2008 ήταν 16,1 τρισ. δολάρια και έτσι 124 φορές υψηλότερη απ΄ ότι το 1960. Οι μεγαλύτερες πραγματικές αυξήσεις στην εξαγωγή εμπορευμάτων υπήρξαν τις δεκαετίες 1950-1960 και 1960-1970. Σημαντική ήταν επίσης η αύξηση της εξαγωγής εμπορευμάτων κατά 87% στα έτη 1990 έως 2000 επειδή η οικονομική σύμπλεξη το 1990 ήταν ήδη υψηλή και η εξαγωγή εμπορευμάτων είχε ήδη μια αξία σχεδόν 3,5 τρισ. δολάρια. 

Η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση οδήγησε το 2008/2009 στην πιο ισχυρή πτώση του εξωτερικού εμπορίου από το 1950. Η πραγματική εξαγωγή εμπορευμάτων (δηλ. σε σταθερές τιμές) μειώθηκε μεταξύ 2008 και 2009 κατά 12%. Η ονομαστική αξία των εξαχθέντων εμπορευμάτων έπεσε από 16,1 τρισ. δολάρια το 2009 στα 12,6 τρισ. δολάρια το 2009. Μολαταύτα η εξαγωγή εμπορευμάτων αυξήθηκε στη συνέχεια. Από το 2010 προς το 2011 η πραγματική εξαγωγή εμπορευμάτων αυξήθηκε κατά 5,5%. Έτσι η ονομαστική αξία των εξαχθέντων εμπορευμάτων αυξήθηκε το 2011 στα 18,3 τρισ. δολάρια ξεπερνώντας το επίπεδο πριν από την κρίση.

Τέλος, πρέπει να επισημάνουμε ότι η απόλυτη αύξηση του εξωτερικού παγκόσμιου εμπορίου σχετικοποιείται, αν ληφθεί υπόψη ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός από το 1960 υπερδιπλασιάστηκε. Μολαταύτα, η παγκόσμια εξαγωγή εμπορευμάτων ανά κεφαλή από 43 δολάρια το 1960 αυξήθηκε στα 2.200 δολάρια το 2010, δηλαδή αυξήθηκε περισσότερο από 50 φορές.

Πίνακας 9: Ανάπτυξη του εξωτερικού εμπορίου

Δείκτης (1960 = 1), ανάπτυξη σε % και ως παράγοντας, παγκοσμίως από 1960 έως 2012


1960
1970
1980
1990
2000
2008
2010
2012

Δείκτης (1960 = 1)
Παραγωγή εμπορευμάτων
(σταθερές τιμές)
1
1,8
2,6
3,3
4,3
5,3
5,3
5,6
Εξαγωγή εμπορευμάτων
(σταθερές τιμές)
1
2,2
3,7
5,4
10,0
14,9
14,9
16,9
Εξαγωγή εμπορευμάτων
(τρέχουσες τιμές)
1
2,5
16,0
27,0
50,0
126,2
119,7
138,7



1960-1970
1970-1980
1980-1990
1990-2000
2000-2010
2008-2009
1960-2012

Ανάπτυξη σε %
Παραγωγή εμπορευμάτων
(σταθερές τιμές)
78,6
43,0
29,7
28,9
24,5
-5,4
457,2
Εξαγωγή εμπορευμάτων
(σταθερές τιμές)
120,0
68,2
45,9
85,2
49,4
-12,0
1.586,8
Εξαγωγή εμπορευμάτων
(τρέχουσες τιμές)
150,0
540,0
68,8
85,2
139,3
-22,6
13.767,2


1960-1970
1970-1980
1980-1990
1990-2000
2000-2010
2008-2009
1960-2011

Ανάπτυξη ως παράγοντας
Παραγωγή εμπορευμάτων
(σταθερές τιμές)
1,8
1,4
1,3
1,3
1,2
0,9
5,6
Εξαγωγή εμπορευμάτων
(σταθερές τιμές)
2,3
1,7
1,5
1,9
1,5
0,9
16,9
Εξαγωγή εμπορευμάτων
(τρέχουσες τιμές)
2,4
6,4
1,7
1,8
2,4
0,8
138,7

(Πηγή: World Trade Organization: International Trade Statistics 2013)

Το έτος 2011, σύμφωνα με τα στοιχεία της Παγκόσμιας Οργάνωσης Εμπορίου (ΠΟΕ), εξήχθησαν παγκοσμίως εμπορεύματα αξίας 18.217 δισ. δολαρίων (2010 = 15.254 δισ. δολάρια). Αυτό αντιστοιχεί σε σχέση με το 2010 σε μια αύξηση κατά 19,4%. Οι χώρες με τη μεγαλύτερη εξαγωγή εμπορευμάτων ήταν κατά σειρά η Κίνα (βρίσκεται σταθερά στην πρώτη θέση από το 2009), οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Ιαπωνία και η Ολλανδία. Στα πέντε αυτά κράτη αντιστοιχούσε ένα ποσοστό 34,8% της παγκόσμιας εξαγωγής εμπορευμάτων.

Ο επόμενος Πίνακας δείχνει τους 20 μεγαλύτερους εξαγωγείς εμπορευμάτων παγκοσμίως με σειρά κατάταξης το έτος 2011. Οι τιμές που δίνονται είναι ονομαστικές, δηλαδή δεν περιλαμβάνουν τον πληθωρισμό. Οι ονομαστικές διαφορές μεταξύ εξαγωγών και εισαγωγών εμπορευμάτων οφείλονται στα κόστη μεταφοράς. 

Πίνακας 10: Ονομαστική εξαγωγή εμπορευμάτων των 20 πρώτων χωρών παγκοσμίως (σε εκατ. δολάρια)

Σειρά
(2011)
Χώρα
1970
1980
1990
2000
2010
2011
1
Κίνα
2.307
18.099
62.091
249.203
1.577.824
1.898.600
2
ΗΠΑ
43.241
225.566
393.592
781.918
1.278.263
1.480.646
3
Γερμανία
34.228
192.860
421.100
551.810
1.258.924
1.473.889
4
Ιαπωνία
19.318
130.441
287.581
479.249
769.839
822.674
5
Ολλανδία
13.355
73.960
131.775
233.130
574.251
660.379
6
Γαλλία
18.099
116.030
216.588
327.611
523.460
597.058
7
Νότιος Κορέα
836
17.512
65.016
172.267
466.384
555.214
8
Ιταλία
13.205
78.104
170.304
240.518
447.301
523.001
9
Ρωσία
105.565
400.019
521.968
10
Βέλγιο
11.600
64.540
117.703
188.371
408.745
476.272
11
Μ. Βρετανία
19.430
110.134
185.172
285.425
405.695
473.323
12
Χονγκ Κονγκ
2.515
20.323
82.390
202.683
400.692
455.663
13
Καναδάς
16.787
67.734
127.629
276.635
387.912
452.167
14
Σιγκαπούρη
1.554
19.376
52.730
137.804
351.867
409.504
15
Σαουδική Αραβία
2.371
109.083
44.417
77.583
251.143
364.500
16
Μεξικό
1.402
18.031
40.711
166.367
298.305
349.676
17
Ταϊβάν
1.428
19.842
67.245
151.357
274.601
308.257
18
Ισπανία
2.388
20.720
55.642
115.251
254.418
297.418
19
Ινδία
2.026
8.586
17.969
42.379
219.670
296.556
20
Εν. Αραβ. Εμιράτα
523
21.970
23.544
49.835
220.000
285.000

(Πηγή: World Trade Organization)

Ο Πίνακας 11 δείχνει τους 20 μεγαλύτερους εισαγωγείς εμπορευμάτων παγκοσμίως με σειρά κατάταξης το έτος 2011. Οι τιμές που δίνονται είναι ονομαστικές, δηλαδή δεν περιλαμβάνουν τον πληθωρισμό. 

Πίνακας 11: Ονομαστική εισαγωγή εμπορευμάτων των 20 πρώτων χωρών παγκοσμίως (σε εκατ. δολάρια)

Σειρά
(2011)
Χώρα
1970
1980
1990
2000
2010
2011
1
ΗΠΑ
42.389
256.984
516.987
1.259.300
1.969.184
2.265.421
2
Κίνα
2.279
19.941
53.345
225.094
1.395.099
1.743.458
3
Γερμανία
29.947
188.002
355.686
497.197
1.054.814
1.253.951
4
Ιαπωνία
18.881
141.296
235.368
379.511
694.059
854.267
5
Γαλλία
19.131
134.866
234.436
338.940
609.650
714.734
6
Μ. Βρετανία
21.871
115.545
222.977
348.058
561.530
636.296
7
Ολλανδία
15.688
78.039
126.098
218.267
516.409
597.234
8
Ιταλία
14.974
100.741
181.968
238.757
487.049
556.873
9
Ν. Κορέα
1.984
22.292
69.844
160.481
425.212
524.413
10
Χονγκ Κονγκ
2.905
22.994
84.725
214.042
441.369
511.293
11
Καναδάς
14.286
62.544
123.244
244.786
402.500
462.435
12
Βέλγιο
11.412
71.860
119.702
177.511
393.275
460.762
13
Ινδία
2.124
14.864
23.580
51.523
350.234
450.957
14
Σιγκαπούρη
2.461
24.007
60.774
134.545
310.791
365.771
15
Ισπανία
4.747
34.078
87.715
156.143
327.016
362.109
16
Μεξικό
2.461
22.144
43.548
182.702
310.205
361.067
17
Ρωσία
44.659
248.738
323.208
18
Ταϊβάν
1.528
19.754
54.782
140.642
251.236
281.438
19
Αυστραλία
5.056
22.399
41.985
71.529
201.639
243.699
20
Τουρκία
948
7.910
22.302
54.503
185.544
240.834

(Πηγή: World Trade Organization)

Στους επόμενους δυό Πίνακες φαίνεται το εμπορικό ισοζύγιο (ονομαστικό) των 20 πρώτων χωρών παγκοσμίως για το έτος 2011. Ο Πίνακας 12 δείχνει το πλεόνασμα, ενώ ο Πίνακας 13 το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου σε εκατομμύρια δολάρια.

Πίνακας 12: Πλεόνασμα εμπορικού ισοζυγίου (σε εκατ. δολάρια)

Σειρά
Χώρα
Πλεόνασμα
(2011)
1
Σαουδική Αραβία
252.756
2
Γερμανία
219.938
3
Ρωσία
198.760
4
Κίνα
155.142
5
Εν. Αραβ. Εμιράτα
80.000
6
Κουβέιτ
72.800
7
Κατάρ
72.000
8
Νορβηγία
67.982
9
Νιγηρία
64.000
10
Ολλανδία
63.145
11
Ιράν
63.000
12
Ιρλανδία
60.786
13
Καζαχστάν
50.079
14
Βενεζουέλα
45.002
15
Αγκόλα
44.500
16
Σιγκαπούρη
43.733
17
Μαλαισία
39.329
18
Ν. Κορέα
30.801
19
Ιράκ
29.300
20
Αυστραλία
27.404

(Πηγή: World Trade Organization)

Πίνακας 13: Έλλειμμα εμπορικού ισοζυγίου (σε εκατ. δολάρια)

Σειρά
Χώρα
Έλλειμμα
(2011)
1
ΗΠΑ
-784.775
2
Μ. Βρετανία
-162.973
3
Ινδία
-154.401
4
Γαλλία
-117.676
5
Τουρκία
-105.862
6
Ισπανία
-64.691
7
Χονγκ Κονγκ
-55.630
8
Ιταλία
-33.872
9
Ιαπωνία
-31.593
10
Αίγυπτος
-28.375
11
Ελλάδα
-27.773
12
Νότιος Αφρική
-24.684
13
Μαρόκο
-22.950
14
Πορτογαλία
-21.226
15
Πολωνία
-20.271
16
Πακιστάν
-18.250
17
Φιλιππίνες
-15.968
18
Λίβανος
-15.086
19
Ουκρανία
-14.134
20
Ρουμανία
-13.532

(Πηγή: World Trade Organization)

Παρατήρηση: Τα στοιχεία που δίνονται στους παραπάνω πίνακες δεν πρέπει να δημιουργούν συγχύσεις. Για παράδειγμα, η Ιαπωνία, μια χώρα αναπτυγμένη, με πληθυσμό περίπου 126 εκατομμύρια κατοίκους, το έλλειμμα των 31.593 εκατομμυρίων δολαρίων που έχει, είναι μηδαμινό σε σχέση με το έλλειμμα της Ελλάδας (27.773 εκατ. δολάρια), μια χώρα με μέσο επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών της δυνάμεων και πληθυσμό περίπου 11 εκατομμύρια κατοίκους. Πρέπει επομένως να συνυπολογίζονται μια σειρά δεδομένα.

2.4. Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ) παγκοσμίως

2.4.1. Εισροές – εκροές ΑΞΕ 

Ο επόμενος πίνακας δείχνει πως διαμορφώθηκαν οι άμεσες επενδύσεις (εισροές-εκροές) παγκοσμίως από το 2003 έως το 2013. 

Πίνακας 14: Εισροή – εκροή άμεσων επενδύσεων παγκοσμίως 2003-2013 (σε δισ. δολάρια)
Έτος
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Εισροή
561,1
717,7
958,7
1411,0
1833,3
1697,3
1114
1409
1700
1330
1452
Εκροή
562,8
920,2
880,8
1323,2
1996,5
1857,7
1101
1606
1712
1347
1411

(Πηγή: UNCTAD. World Investment Report για διάφορα έτη)

Η παγκόσμια καπιταλιστική κρίση είχε άμεση επίδραση και στις άμεσες επενδύσεις. Σύμφωνα με τις στατιστικές της UNCTAD, ο συνολικός όγκος των άμεσων επενδύσεων παγκοσμίως στην αλλοδαπή το έτος 2008 κυμαινόταν στα 3.555 δισ. δολάρια, ενώ το 2009 λόγω της κρίσης έπεσε στα 2.215 δισ. δολάρια. Στη συνέχεια αυξήθηκε για δυό χρόνια για να μειωθεί ξανά στα 2.677 δισ. δολάρια το 2012. Από το 2013 ξεκίνησε πάλι μια ανοδική πορεία. Οι εκτιμήσεις της UNCTAD –με την προϋπόθεση ότι η ανοδική πορεία θα συνεχιστεί- είναι ότι το 2016 ο όγκος των παγκόσμιων συναλλαγών θα φθάσει στα επίπεδα του 2008.

2.4.2. Εισροές ΑΞΕ

Ο επόμενος πίνακας δείχνει την εισροή των άμεσων επενδύσεων για τις 20 πρώτες χώρες παγκοσμίως για τα έτη 2012 και 2013. Στη σειρά κατάταξης πρώτη χώρα είναι οι ΗΠΑ και ακολουθούν η Κίνα και η Ρωσία. Τα έτη 2005-2007 στις χώρες G7 εισέρεε το 59% των άμεσων επενδύσεων (878 δισ. $), ενώ το 2013 το 54% (791 δισ. $). Για τις αντίστοιχες χρονικές περιόδους τα ποσοστά για τις χώρες BRICS είναι 11% (157 δισ. $) και 21% (304 δισ. $). Έτσι στις χώρες BRICS εισρέει σήμερα πάνω από το ένα πέμπτο των άμεσων επενδύσεων παγκοσμίως. Γενικότερα, η ροή των άμεσων ξένων επενδύσεων -που όπως έχουμε τονίσει δεν πρέπει να συγχέεται με την εξαγωγή κεφαλαίου- τα τελευταία χρόνια κατευθύνεται, αν εξαιρέσουμε τις ΗΠΑ, κυρίως προς την Ασία –ιδιαίτερα την Ανατολική και την Νοτιοανατολική- και την Ρωσία καθώς και την Λατινική Αμερική.

Πίνακας 15: Εισροή άμεσων ξένων επενδύσεων για τις πρώτες 20 χώρες παγκοσμίως τα έτη 2012 και 2013 (σε δισ. δολάρια)

Χώρα
2012
2013
ΗΠΑ
161
188
Κίνα
121
124
Ρωσία
51
79
Χονγκ Κονγκ (Κίνα)
75
77
Βραζιλία
65
64
Σιγκαπούρη
61
64
Καναδάς
43
62
Αυστραλία
56
50
Ισπανία
26
39
Μεξικό
18
38
Μ. Βρετανία
46
37
Ιρλανδία
38
36
Λουξεμβούργο
10
30
Ινδία
24
28
Γερμανία
13
27
Ολλανδία
10
24
Χιλή
29
20
Ινδονησία
19
18
Κολομβία
16
17
Ιταλία
~ 0
17

(Πηγή: UNCTAD. World Investment Report 2014)

2.4.3. Εκροές ΑΞΕ

Ο επόμενος πίνακας δείχνει τις 20 πρώτες χώρες από τις οποίες υπάρχει εκροή άμεσων επενδύσεων στην αλλοδαπή. Οι ΗΠΑ βρίσκονται στην πρώτη θέση και ακολουθούν η Ιαπωνία, η Κίνα και η Ρωσία. Είναι χαρακτηριστικό ότι ιμπεριαλιστικές χώρες όπως η Γερμανία και η Μ. Βρετανία χάνουν διαρκώς έδαφος, ενώ στις πρώτες 20 χώρες δεν περιλαμβάνεται η Γαλλία. Ιδιαίτερα αλματώδης τα τελευταία χρόνια είναι η ροή ξένων επενδύσεων από την Κίνα. Προς το παρόν όμως απέχει ακόμη αρκετά από τις ΗΠΑ, ενώ στην εξαγωγή εμπορευμάτων, όπως ήδη αναφέρθηκε, καταλαμβάνει σταθερά την πρώτη θέση από το 2009.

Πίνακας 16: Εκροή άμεσων ξένων επενδύσεων για τις πρώτες 20 χώρες παγκοσμίως τα έτη 2012 και 2013 (σε δισ. δολάρια)

Χώρα
2012
2013
ΗΠΑ
367
338
Ιαπωνία
123
136
Κίνα
88
101
Ρωσία
49
95
Χονγκ Κονγκ (Κίνα)
88
92
Ελβετία
45
60
Γερμανία
80
58
Καναδάς
55
43
Ολλανδία
~ 0
37
Σουηδία
29
33
Ιταλία
8
32
Ν. Κορέα
31
29
Σιγκαπούρη
13
27
Ισπανία
-4
26
Ιρλανδία
19
23
Λουξεμβούργο
3
22
Μ. Βρετανία
35
19
Νορβηγία
20
18
Ταιβάν
13
14
Αυστρία
17
14

(Πηγή: UNCTAD. World Investment Report 2014)

2.5. Στρατιωτικοπολιτική κατάσταση

2.5.1. Στρατιωτικές δαπάνες

Στρατιωτικές δαπάνες για τις πρώτες 15 χώρες

Σύμφωνα με το SIPRI, το 2013 οι στρατιωτικές δαπάνες παγκοσμίως έχουν ξεπεράσει το επίπεδο κατά την περίοδο της αντιπαράθεσης μεταξύ Ανατολής και Δύσης, φθάνοντας τα 1,747 τρισ. δολάρια.

Πίνακας 17: Οι 15 χώρες με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες το 2013

Σειρά κατάταξης
Χώρα
Δαπάνες
2013 (δισ.$)
Μεταβολή
2004-2013
Δαπάνες ως
μερίδιο του
ΑΕΠ των χωρών
Μερίδιο στις συνολικές
στρατιωτικές
δαπάνες παγκοσμίως

2013
2012
2013
2004
1
1
ΗΠΑ
640
12%
3,8%
3,9%
37%
2
2
Κίνα
[188]
170%
[2,0%]
[2,1%]
11%
3
3
Ρωσία
[87,8]
[108%]
[4,1%]
[3,5%]
5%
4
7
Σαουδ. Αραβία
67,0
118%
9,3%
8,1%
3,8%
5
4
Γαλλία
61,2
- 6,4%
2,2%
2,6%
3,5%
6
6
Μ. Βρετανία
57,9
- 2,5%
2,3%
2,4%
3,3%
7
9
Γερμανία
48,8
3,8%
1,4%
1,4%
2,8%
8
5
Ιαπωνία
48,6
- 0,2%
1,0%
1,0%
2,8%
9
8
Ινδία
47,4
45%
2,5%
2,8%
2,7%
10
12
Νότια Κορέα
33,9
42%
2,8%
2,5%
1,9%
11
11
Ιταλία
32,7
- 26%
1,6%
2,0%
1,9%
12
10
Βραζιλία
31,5
48%
1,4%
1,5%
1,8%
13
13
Αυστραλία
24,0
19%
1,6%
1,8%
1,4%
14
16
Τουρκία
19,1
13%
2,3%
2,8%
1,1%
15
15
Εν. Αραβ. Εμιράτα
[19,0*]
85%
4,7%
4,7%
1,1%
Σύνολο οι πρώτοι 15
1408**




Σύνολο παγκοσμίως
1747
26%
2,4%
2,4%


[ ] Εκτίμηση του SIPRI
 
* Τα στοιχεία για τα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα του έτους 2012 δεν ήταν διαθέσιμα όπως ήταν για το 2013.

** Υπάρχουν κάποιες μικρές αποκλίσεις στην τιμή, εδώ όμως μεταφέραμε τον πίνακα έτσι όπως δόθηκε από το SIPRI.

Στον πίνακα ενσωματώσαμε επίσης και την τελευταία στήλη ώστε να φανεί το μερίδιο της κάθε χώρας στις στρατιωτικές δαπάνες παγκοσμίως.

(Πηγή: SIPRI FACT SHEET April 2014)

Όπως φαίνεται από τον παραπάνω πίνακα, τα τέσσερα πέμπτα των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών αντιστοιχούν στις πρώτες 15 χώρες. Στην κορυφή βρίσκονται οι ΗΠΑ με μεγάλη απόσταση από τις άλλες χώρες –σ΄ αυτήν αναλογούν το 37% των παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών. Στην Κίνα, η οποία βρίσκεται στη δεύτερη θέση, έχοντας τέσσερις φορές περισσότερους κατοίκους, δεν της αναλογεί ούτε το ένα τρίτο της ισχύος των ΗΠΑ.

Όλες οι εκτιμήσεις αυτών των μεταβολών πρέπει να σταθμιστούν στα πλαίσια αυτής της πιεστικής ανωτερότητας των ΗΠΑ. Η Δύση εκτός από τις ΗΠΑ έχασε σε στρατιωτική ισχύ από το 2004. Ενόσω οι ΗΠΑ πρόσθεσαν ένα 12%, οι δαπάνες στη Γαλλία, την Μ. Βρετανία και την Ιταλία μειώθηκαν. Αυξήθηκαν μόνο στη Γερμανία κατά 3,8%. Αυτό αφορά στο τελευταίο έτος. Η Γερμανία από την ένατη θέση στη σειρά κατάταξης των κρατών με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες μετατοπίστηκε στην έβδομη θέση. Οι εξοπλισμοί αυτοί συνοδεύτηκαν από μια έντονη προπαγάνδα από πολιτικά κόμματα και πρόσωπα με την αιτιολογία ότι η Γερμανία πρέπει να κάνει διεθνώς στρατιωτικά περισσότερα και να παραιτηθεί από τον μέχρι τώρα υποτιθέμενο συγκρατημένο ρόλο που έπαιζε.

Οι χώρες BRICS αύξησαν τις στρατιωτικές τους δαπάνες γρηγορότερα απ΄ ότι η παλιά Δύση. Τα τελευταία 10 χρόνια η Κίνα αύξησε τις δαπάνες της κατά 170%, η Ρωσία κατά 108%, η Βραζιλία κατά 48%, η Ινδία κατά 45%. Η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών των χωρών BRICS αντιστοιχεί κατά κανόνα στην οικονομική τους ανάπτυξη. Έτσι, το μερίδιο των στρατιωτικών δαπανών στο ΑΕΠ τους έχει μείνει περίπου το ίδιο.

Αν τα μερίδια στο ΑΕΠ έμειναν τα ίδια, δεν συνέβηκε το ίδιο με τον όγκο σε όπλα και σε ισχύ των στρατιωτικών μονάδων. Αυτά αυξήθηκαν. Η στρατιωτική επιθετική στρατηγική, όπως προωθείται στο ΝΑΤΟ, κυρίως από τις ΗΠΑ και τη Γερμανία, συναντά επομένως στο διεθνές επίπεδο έναν ισχυρό αντίπαλο, ο οποίος με την οικονομική του ανάπτυξη θα ισχυροποιείται παραπέρα και στρατιωτικά.

Η εκτίμηση επίσης, ότι ιδιαίτερα οι ΗΠΑ μείωσαν τις στρατιωτικές τους δαπάνες, είναι de facto παραπλανητική. Πρώτο, η μείωση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη μείωση του στρατιωτικού διοικητικού προσωπικού και όχι στη μείωση της πολεμικής μηχανής. Δεύτερο, είναι εσφαλμένο να παρουσιάζεται ακόμη και μείωση των εξοπλισμών, επειδή αυτοί δεν περιορίζονται στη μείωση των προμηθειών τους, όπως για παράδειγμα τα τεχνολογικά μέσα ενάντια σε επιθέσεις στον κυβερνοχώρο ή στις τεχνολογίες που σχετίζονται με την κατασκοπεία. Τρίτο, όταν οι ΗΠΑ μειώνουν τους εξοπλισμούς τους, κατά κανόνα αποσύρουν εκείνα τα όπλα τα οποία δεν χρειάζονται στους νέους πολέμους και στις επιχειρήσεις επειδή αυτά είναι δαπανηρά ή δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν επιχειρησιακά. Για τις ΗΠΑ αυτό που έχει κυρίως σημασία δεν είναι η διατήρηση της ίδιας ποσότητας των παλιών όπλων, αλλά πολύ περισσότερο, αφενός η ποιοτική διεύρυνση των στρατιωτικών ικανοτήτων και αφετέρου η αύξηση της αποτελεσματικότητας των όπλων της στις επιχειρήσεις σε τομείς που είχαν παραμεληθεί, π.χ. «κυβερνοπόλεμος». Εδώ εντάσσεται και η μέχρι σ΄ ένα βαθμό αντικατάσταση της πολυέξοδης συντήρησης στρατιωτικών μονάδων σε στρατιωτικές επιχειρήσεις μικρής έκτασης από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Στρατιωτικές δαπάνες κατά γεωγραφικές περιοχές

Ο επόμενος πίνακας δείχνει τις στρατιωτικές δαπάνες παγκοσμίως κατανεμημένες κατά γεωγραφική περιοχή.

Πίνακας 18: Κατανομή παγκόσμιων στρατιωτικών δαπανών κατά γεωγραφική περιοχή



Μεταβολή
Γεωγραφική περιοχή
Δαπάνες
2013 (δισ. $)
2012-2013
2004-2013
Ανατολική Ευρώπη
98,5
5,3%
112%
Δυτική και Κεντρική Ευρώπη
312
- 2,4%
- 6,5%
Ευρώπη (σύνολο)
410
- 0,7%
7,6%

Κεντρική Αμερική και Καραϊβική
9,6
6,0%
94%
Βόρειος Αμερική
657
- 7,8%
12%
Νότιος Αμερική
67,4
1,6%
58%
Αμερική (σύνολο)
736
- 6,8
16%

Βόρειος Αφρική
(18,7)
9,6%
137%
Υποσαχάρια Αφρική
(26,2)
7,3%
55%
Αφρική (σύνολο)
(44,9)
8,3%
81%

Κεντρική και Νότια Ασία
63,7
1,2%
49%
Ανατολική Ασία
282
4,7%
74%
Νοτιοανατολική Ασία
35,9
5,0%
47%
Ωκεανία
25,9
- 3,2%
19%
Ασία και Ωκεανία (σύνολο)
407
3,6%
62%

Μέση Ανατολή
(150)
4,0%
56%

( ) = αβέβαιη εκτίμηση

(Πηγή: SIPRI FACT SHEET April 2014)

Σημείωση: Στον έλεγχο που κάναμε διαπιστώσαμε κάποιες πολύ μικρές αποκλίσεις στα σύνολα, θεωρήσαμε όμως ότι δεν είναι σωστό να τις διορθώσουμε διότι θα αλλοιώναμε τα στοιχεία έτσι όπως αυτά δόθηκαν από το SIPRI.

Από τον πίνακα προκύπτει ότι στη Λατινική Αμερική οι στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν από το 2004 κατά 58%, στην Κεντρική Αμερική και την Καραϊβική κατά 94%, στην Αφρική κατά 81%, στην Ασία και την Ωκεανία κατά 62% και στη Μέση Ανατολή κατά 56%. Πολλές χώρες υπολογίζουν με στρατιωτικές επιθέσεις από τις ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις, καθώς και με την στρατιωτική ασφάλεια από ενδεχόμενες δημοκρατικές εξεγέρσεις. Αυτό το τελευταίο ισχύει για παράδειγμα για χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η οποία τα τελευταία 10 χρόνια αύξησε τις στρατιωτικές της δαπάνες κατά 118%, φθάνοντας στο τωρινό 9,3% του ΑΕΠ της.

Το κυριότερο σημείο στην αξιολόγηση των κινδύνων στα πλαίσια της παγκόσμια-πολιτικής ανακατανομής εξουσίας είναι η αποφασιστικότητα της «Δύσης» να σταματήσει και να γυρίσει προς τα πίσω στην λεκάνη του Ειρηνικού την ανακατανομή που γίνεται προς όφελος των αναδυόμενων χωρών με το στρατιωτικό και οικονομικό ΝΑΤΟ (βλ. Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων –ΤΤΙΡ)

Στρατιωτικές δαπάνες των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ

Ο επόμενος πίνακας δείχνει τις στρατιωτικές δαπάνες των 28 χωρών-μελών του ΝΑΤΟ με βάση το ποσοστό τους στο ΑΕΠ (της κάθε χώρας) για το έτος 2013. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα βρίσκεται στη δεύτερη θέση μετά τις ΗΠΑ.

Πίνακας 19: Στρατιωτικές δαπάνες των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ για το έτος 2013 (σε % του ΑΕΠ)

α/α
Χώρα
% στο ΑΕΠ
α/α
Χώρα
% στο ΑΕΠ
1
ΗΠΑ
3,8
15
Νορβηγία
1,4
2
Ελλάδα
2,4
16
Αλβανία
1,3
3
Μ. Βρετανία
2,3
17
Ρουμανία
1,3
4
Τουρκία
2,3
18
Σλοβενία
1,2
5
Γαλλία
2,2
19
Τσεχία
1,1
6
Πορτογαλία
2,2
20
Βέλγιο
1,0
7
Εσθονία
2,0
21
Καναδάς
1,0
8
Πολωνία
1,8
22
Λεττονία
1,0
9
Βουλγαρία
1,6
23
Σλοβακία
1,0
10
Ιταλία
1,6
24
Ισπανία
0,9
11
Κροατία
1,6
25
Ουγγαρία
0,9
12
Δανία
1,4
26
Λιθουανία
0,8
13
Γερμανία
1,4
27
Λουξεμβούργο
0,5
14
Ολλανδία
1,4
28
Ισλανδία
0

(Πηγές: SIPRI, NATO, Παγκόσμια Τράπεζα)

Στρατιωτικές δαπάνες Ελλάδας και Τουρκίας

Στον επόμενο πίνακα φαίνονται σε αντιπαραβολή οι στρατιωτικές δαπάνες της Ελλάδας και της Τουρκίας την τελευταία δεκαετία σε ποσοστά από το ΑΕΠ της κάθε χώρας. Η επιλογή να παρουσιάσουμε και τις δυό χώρες ήταν συνειδητή για ευνόητους λόγους.

Πίνακας 20: Στρατιωτικές δαπάνες Ελλάδας - Τουρκίας

Έτος
Ελλάδα
(σε % του ΑΕΠ)
Τουρκία
(σε % του ΑΕΠ)
2013
2,4%
2,3%
2012
2,5%
2,3%
2011
2,2%
2,3%
2010
2,7%
2,4%
2009
3,3%
2,6%
2008
3,1%
2,3%
2007
2,8%
2,3%
2006
2,9%
2,5%
2005
2,9%
2,5%
2004
2,7%
2,8%
2003
2,6%
3,4%

(Πηγή: SIPRI, στοιχεία από πίνακες για την τελευταία δεκαετία)

Παρατηρήσεις: 1) Οι στρατιωτικές δαπάνες και των δυό χωρών στο ποσοστό του ΑΕΠ τους κατά τη διάρκεια όλης της προηγούμενης δεκαετίας παραμένουν σε υψηλά επίπεδα και είναι περίπου ανάλογες μεταξύ τους. 2) Η Ελλάδα παρά την βαριά κρίση της, διατηρεί τις δαπάνες της στα ίδια ποσοστά, μάλιστα στα πρώτα χρόνια της κρίσης αυτές ήταν ιδιαίτερα αυξημένες. Οι κραυγές από διάφορους υψηλά ιστάμενους πολιτικούς και στρατιωτικούς κύκλους και τα γνωστά «παπαγαλάκια» της ενημέρωσης του έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου, ότι η χώρα μας έχει μειώσει κατακόρυφα τις στρατιωτικές της δαπάνες, είναι χωρίς αντίκρισμα.

2.5.2. Πυρηνικές δυνάμεις παγκοσμίως

Σύμφωνα με το SIPRI, στις αρχές του έτους 2013 οκτώ κράτη είχαν στην κατοχή τους περίπου 4.400 πυρηνικά όπλα σε πλήρη ετοιμότητα. Σχεδόν τα 2.000 από αυτά διατηρούνται σε κατάσταση ύψιστης ετοιμότητας. Αν ληφθούν υπόψη όλες οι πυρηνικές κεφαλές (δηλαδή οι κεφαλές που βρίσκονται σε πλήρη ετοιμότητα, τα αποθέματα σε ενεργή και αδρανή αποθήκευση καθώς και οι αδρανείς κεφαλές οι οποίες προβλέπονται για αποσυναρμολόγηση), τότε οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Μ. Βρετανία, η Γαλλία, η Κίνα, η Ινδία, το Πακιστάν και το Ισραήλ, έχουν υπό την κατοχή τους περίπου 17.270 πυρηνικές κεφαλές.

Δεν υπάρχουν όμως αξιόπιστες πληροφορίες για τα πυρηνικά οπλοστάσια αυτών των χωρών. Οι πληροφορίες είναι ιδιαίτερα δύσκολα προσβάσιμες για τις χώρες Ινδία, Ισραήλ και Πακιστάν –τα κράτη εκείνα που δεν υπέγραψαν ποτέ τη Συνθήκη μη διάδοσης των πυρηνικών όπλων που υπογράφηκε το 1968. Επειδή δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία, οι πληροφορίες είναι ιδιαίτερα αντιφατικές.

Πίνακας 21: Πυρηνικές δυνάμεις παγκοσμίως το 2013

Χώρα
Πυρηνικές κεφαλές
σε πλήρη ετοιμότητα
Άλλες πυρηνικές
κεφαλές
Σύνολο πυρηνικών κεφαλών
ΗΠΑ
2.150
5.550
~ 7.700
Ρωσία
1.800
6.700
8.500
Μ. Βρετανία
160
65
225
Γαλλία
~ 290
~ 10
~ 300
Κίνα
-
~ 250
~ 250
Ινδία
-
90-100
90-100
Πακιστάν
-
100-120
100-120
Ισραήλ
-
~ 80
~ 80
Βόρειος Κορέα
..
..
6-8 (;)
Σύνολο
~ 4.400
~ 12.865
~ 17.270
Όλα τα παραπάνω στοιχεία βασίζονται σε εκτιμήσεις, Ιανουάριος 2013

(Πηγή: SIPRI Yearbook 2013)

Σύμφωνα με τα νέα στοιχεία του SIPRI στις αρχές του 2014, εκτιμήθηκε η ύπαρξη 16.300 πυρηνικών κεφαλών, επομένως υπάρχει μια πολύ μικρή μείωση σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Από αυτά, περισσότερα από τα μισά αντιστοιχούν στις χώρες BRICS, τη Ρωσία (μόνη της διαθέτει 8.000), την Κίνα και την Ινδία. Αυτή όμως η «ισορροπία του τρόμου» δεν αποτελεί εγγύηση ότι μια οξυμένη πάλη των οικονομικών μπλοκ θα παραμείνει σε περιφερειακές συγκρούσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να κερδηθούν με στρατιωτικές επιθετικές μονάδες, με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κ.α.

2.5.3. Μερίδια στην εξαγωγή και εισαγωγή συμβατικών όπλων παγκοσμίως

Στους δυό επόμενους πίνακες φαίνονται τα μερίδια στην παγκόσμια πώληση και αγορά συμβατικών όπλων παγκοσμίως κατά το χρονικό διάστημα 2009-2013 (τα ποσοστά είναι αθροιστικά, δηλαδή αφορούν σε πέντε έτη συνολικά).

Πίνακας 22: Μερίδια στην εξαγωγή συμβατικών όπλων παγκοσμίως 2009-2013

α/α
Χώρα
Μερίδιο στην
εξαγωγή
α/α
Χώρα
Μερίδιο στην
εξαγωγή
1
ΗΠΑ
29%
7
Ισπανία
3%
2
Ρωσία
27%
8
Ουκρανία
3%
3
Γερμανία
7%
9
Ιταλία
3%
4
Κίνα
6%
10
Ισραήλ
2%
5
Γαλλία
5%
11
Άλλες χώρες
11%
6
Μ. Βρετανία
4%




(Πηγή: statista 2014)

Πίνακας 23: Μερίδια στην εισαγωγή συμβατικών όπλων παγκοσμίως 2009-2013

α/α
Χώρα
Μερίδιο στην
εισαγωγή
α/α
Χώρα
Μερίδιο στην
εισαγωγή
1
Ινδία
14%
7
Αυστραλία
4%
2
Κίνα
5%
8
Νότιος Κορέα
4%
3
Πακιστάν
5%
9
Σιγκαπούρη
3%
4
Εν. Αραβ. Εμιράτα
4%
10
Αλγερία
3%
5
Σαουδική Αραβία
4%
11
Άλλες χώρες
50%
6
ΗΠΑ
4%




(Πηγή: statista 2014)

Από τους παραπάνω πίνακες προκύπτει ότι οι χώρες με το μεγαλύτερο μερίδιο εξαγωγής συμβατικών όπλων παγκοσμίως είναι οι ΗΠΑ (29%) και η Ρωσία (27%), ενώ η Ινδία είναι η χώρα με τη μεγαλύτερο μερίδιο εισαγωγής.


2.5.4. Στρατεύματα των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ

Ο επόμενος πίνακας δείχνει τον αριθμό στρατευμάτων των χωρών-μελών του ιμπεριαλιστικού οργανισμού ΝΑΤΟ για το έτος 2013. Συνολικά τα στρατεύματα των 28 μελών του διαθέτουν περίπου 3,4 εκατομμύρια στρατιώτες. Σχεδόν τα 1,4 εκατομμύρια από αυτούς αντιστοιχούν στις ΗΠΑ. 

Πίνακας 24: Αριθμός στρατευμάτων των χωρών-μελών του ΝΑΤΟ (2013)

α/α
Χώρα

α/α
Χώρα

1
ΗΠΑ
1.370.000
15
Βουλγαρία
26.000
2
Τουρκία
449.000
16
Νορβηγία
21.000
3
Γαλλία
213.000
17
Τσεχία
21.000
4
Ιταλία
186.000
18
Δανία
19.000
5
Γερμανία
184.000
19
Ουγγαρία
18.000
6
Μ. Βρετανία
174.000
20
Κροατία
16.000
7
Ισπανία
122.000
21
Σλοβακία
15.000
8
Ελλάδα
109.000
22
Λιθουανία
9.000
9
Πολωνία
100.000
23
Αλβανία
8.000
10
Καναδάς
70.000
24
Σλοβενία
7.000
11
Ρουμανία
66.000
25
Εσθονία
6.000
12
Ολλανδία
43.000
26
Λεττονία
5.000
13
Πορτογαλία
35.000
27
Λουξεμβούργο
900
14
Βέλγιο
31.000
28
Ισλανδία
0

(Πηγές: SIPRI, NATO)
(συνεχίζεται)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.