Σάββατο, 1 Νοεμβρίου 2014

Ο ιμπεριαλισμός (Στ΄)



του Παναγιώτη Γαβάνα

Στην παρούσα μπροσούρα εξετάζεται ένα από τα καίρια ζητήματα γύρω από το οποίο διεξάγονται τα τελευταία χρόνια μια σειρά από αντιπαραθέσεις μέσα στο μαρξιστικό-κομμουνιστικό κίνημα: το ζήτημα του ιμπεριαλισμού. Η οξύτητα την οποία παίρνουν κάποτε αυτές οι αντιπαραθέσεις, δεν οφείλεται μόνο σε παλιές υπαρκτές διαφορές απόψεων ή αντιλήψεων, αλλά και στο ότι προκύπτουν διαρκώς νέα ερωτήματα που ζητούν απάντηση, εξαιτίας του γεγονότος ότι ο καπιταλισμός βρίσκεται σε διαρκές προτσές αλλαγής. Η λενινιστική θεωρία για τον ιμπεριαλισμό, αποτελεί σ΄ αυτό το πεδίο ένα όπλο αναντικατάστατο.


Μέρος Στ΄ (τελευταίο)

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ (3)


2.6. Κατανομή πλούτου

2.6.1. Κατανομή παγκόσμιου πλούτου

Έχουμε ήδη τονίσει ότι το ΑΕΠ δεν αποτελεί από μόνο του αξιόπιστο δείκτη για την ευημερία του πληθυσμού, δεν δείχνει για παράδειγμα το πώς κατανέμεται αυτός ο πλούτος. Είναι λοιπόν ανάγκη να εξετάσουμε το ζήτημα αυτό ξεχωριστά παραθέτοντας επιπρόσθετα στατιστικά στοιχεία. 

Μια μελέτη του World Institute for Development Economics Research του πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών (United Nations University), γνωστό και ως Παγκόσμιο Πανεπιστήμιο, υπολόγισε το έτος 2000 την κατανομή του πλούτου παγκοσμίως, καταλήγοντας μεταξύ των άλλων στα παρακάτω στοιχεία:

Πίνακας 25: Κατανομή παγκόσμιου πλούτου το έτος 2000 (σε % ανά δέκατο του ενήλικου πληθυσμού)

Παγκόσμιος πληθυσμός
(σε δεκατημόρια)
Κατοχή παγκόσμιου
πλούτου
Παγκόσμιος πληθυσμός
(σε δεκατημόρια)
Κατοχή παγκόσμιου
πλούτου
1ο δεκατημόριο
0 %
6ο δεκατημόριο
0,8%
2ο δεκατημόριο
0,1%
7ο δεκατημόριο
1,4%
3ο δεκατημόριο
0,2%
8ο δεκατημόριο
2,7%
4ο δεκατημόριο
0,3%
9ο δεκατημόριο
8,7%
5ο δεκατημόριο
0,5%
10ο δεκατημόριο
85,2%

(Πηγή: Personal Wealth from a Global Perspective, Oxford University Press 2009 (σ. 403)

Από τη μελέτη προέκυψε ότι το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 40% του παγκόσμιου πλούτου. Σύμφωνα με τον παραπάνω πίνακα το 10% του πιο πλούσιου πληθυσμού παγκοσμίως κατέχει το 85,2% του παγκόσμιου πλούτου. Αντιθέτως, το 50% του πιο φτωχού πληθυσμού παγκοσμίως κατέχει το 1% του παγκόσμιου πλούτου. 

Σύμφωνα με τα στοιχεία αυτά το έτος 2000 ο συντελεστής Gini παγκοσμίως παίρνει την τιμή 0,892 και αντιστοιχεί κατά προσέγγιση σε μια κατάσταση, σύμφωνα με την οποία από τα 100 άτομα το ένα κατέχει το 90% του συνόλου των περιουσιακών στοιχείων, ενόσω τα άλλα 99 μοιράζονται το υπόλοιπο 10%.

Εντούτοις και τα αυτά στοιχεία δεν είναι ακριβή. Η ανισότητα στην κατανομή του πλούτου τα τελευταία 20-30 χρόνια αυξήθηκε περισσότερο τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο, επειδή στις μελέτες δεν λαμβάνεται υπόψη ένα μεγάλο μέρος του πλούτου το οποίο αποκρύβεται από τους κεφαλαιοκράτες. Σύμφωνα με μια τελευταία μελέτη (19.07.2012) των Nicholas Shaxson, John Christensen και Nick Mathiason στο Tax Justice Network (βλ: http://www.taxjustice.net/), μια διεθνή ΜΚΟ, υποστηρίζεται ότι αποκρύβεται περισσότερος από τον μισό πλούτο επειδή αυτός διαφεύγει του ελέγχου, κυρίως μέσω των offshore εταιριών. Στη μελέτη αυτή για το έτος 2007 υποστηρίζεται ότι: Το πιο πλούσιο τμήμα του παγκόσμιου πληθυσμού (συγκεκριμένα το 0,001%), περίπου 90.000 άτομα, κατέχουν γύρω στο 30% του συνολικού παγκόσμιου πλούτου. Το δεύτερο τμήμα (0,01%), περίπου 800.000 άτομα, κατέχουν το επόμενο 19% του παγκόσμιου πλούτου. Το τρίτο τμήμα (0,1%), 8 εκατομμύρια άτομα, κατέχουν το επόμενο 32% του παγκόσμιου πλούτου. Το 99,9% των ανθρώπων, πάνω από 6 δισεκατομμύρια άνθρωποι, μοιράζονται το υπόλοιπο 19% του παγκόσμιου πλούτου. Επομένως, λιγότερα από 9 εκατομμύρια άτομα, περίπου το 0,1% του παγκόσμιου πληθυσμού, κατέχουν πάνω από το 80% του συνολικού παγκόσμιου πλούτου. 

Με βάση μια άλλη μελέτη, την «Global Wealth Report» του Ερευνητικού Ινστιτούτου Credit Suisse που δόθηκε στη δημοσιότητα τον Οκτώβριο του 2013, το 68,7% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή 3 δισεκατομμύρια 207 εκατομμύρια άνθρωποι, κατέχουν το 3% του παγκόσμιου πλούτου, τα οποία αντιστοιχούν σε 7,3 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το 22,9% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 13,7% του παγκόσμιου πλούτου (33 τρισ. $), το 7,7% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 42,3% του παγκόσμιου πλούτου (101,8 τρισ. $) και το 0,7% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 41% του παγκόσμιου πλούτου (98,7 τρισ. $). Η σήψη του καπιταλισμού σε όλο του το μεγαλείο!

Τέλος, πρόσφατα στοιχεία που δόθηκαν στη δημοσιότητα από την εφημερίδα «Το Βήμα» (24/08/2014), η οποία επικαλείται μελέτη της Boston Consulting Group, οι πλούσιοι αυτού του κόσμου έχουν κρυμμένα σε φορολογικούς παραδείσους κεφάλαια αξίας 8,9 τρισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο μισό ΑΕΠ των ΗΠΑ και στο 14% της παγκόσμιας οικονομίας. Από αυτά τα 2,3 τρισεκατομμύρια δολάρια είναι τοποθετημένα στην Ελβετία, στο Offshore Banking. Επίσης, το 0,7% του παγκόσμιου πληθυσμού ελέγχει το 41% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ αν προστεθεί και το αμέσως επόμενο 7,6% του πληθυσμού, τότε προκύπτει ότι το 8,3% του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει το 83,3% του παγκόσμιου πλούτου. Από την άλλη πλευρά, το 68,7% των του παγκόσμιου πληθυσμού κατέχει μόλις το 3% του παγκόσμιου πλούτου

2.6.2. Ανισοκατανομή πλούτου για τις χώρες της ευρωζώνης

Ο επόμενος πίνακας δείχνει την κατανομή του εισοδήματος στις χώρες της ευρωζώνης για τα έτη 2000 και 2012 με βάση τον συντελεστή Gini. Επισημαίνουμε ότι ο συντελεστής αυτός μετρά την ανισότητα μιας κατανομής, εδώ των εισοδημάτων, όχι όμως το ύψος των εισοδημάτων ή το μέγεθος του πλούτου που παράγεται.

Σημείωση: Αν και η ενότητα τούτη «ανήκει» στο επόμενο κεφάλαιο που αφορά στην ΕΕ, την εισάγαμε εδώ για να γίνει κατανοητή η σύγκριση με τον υπόλοιπο κόσμο.

Πίνακας 26: Συντελεστής Gini στις χώρες της ευρωζώνης

Χώρα
Συντελεστής Gini
(έτος 2000)
Συντελεστής Gini
(έτος 2012)
Λουξεμβούργο
0,649
0,62
Σλοβακία
0,627
0,62
Σλοβενία
0,624
0,64
Ιταλία
0,609
0,65
Βέλγιο
0,660
0,66
Φινλανδία
0,621
0,66
Ισπανία
0,565
0,66
Μάλτα
0,664
0,66
Εσθονία
0,674
0,66
Αυστρία
0,644
0,69
Ελλάδα
0,652
0,71
Ιρλανδία
0,581
0,73
Πορτογαλία
0,666
0,73
Κύπρος
0,605
0,75
Γαλλία
0,730
0,76
Γερμανία
0,671
0,78
Ολλανδία
0,649
0,81

(Πηγές: α) Unite Nations University, για το έτος 2000, β) Credit Suisse, για το έτος 2012)

Από τον πίνακα προκύπτει ότι στις περισσότερες χώρες η αντίθεση πλούτου και φτώχειας μεταξύ 2000 και 2012 έχει αυξηθεί. Έτσι, στην Ελλάδα το έτος 2000, από τα 100 άτομα, το ένα κατείχε το 65% του συνόλου των περιουσιακών στοιχείων, ενόσω τα άλλα 99 μοιράζονταν το υπόλοιπο 35%. Το 2012 από τα 100 άτομα το ένα κατείχε το 71% του συνόλου των περιουσιακών στοιχείων, ενόσω τα άλλα 99 μοιράζονταν το υπόλοιπο 29%. 

Στη Γερμανία, την «ατμομηχανή» της ΕΕ, οι ανισότητες στην κατοχή περιουσιακών στοιχείων διευρύνθηκαν ακόμη περισσότερο. Το έτος 2012 από τα 100 άτομα το ένα κατείχε το 78% του συνόλου των περιουσιακών στοιχείων, ενόσω τα άλλα 99 μοιράζονταν το υπόλοιπο 22%.

2.6.3. Οι 10 μεγαλύτεροι κεφαλαιοκράτες του πλανήτη

Από το 1987 το αμερικάνικο οικονομικό περιοδικό Forbes δημοσιεύει κάθε χρόνο μια λίστα με τους πλουσιότερους κεφαλαιοκράτες παγκοσμίως, συγκεκριμένα εκείνων που τα περιουσιακά τους στοιχεία ξεπερνούν το ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Μέσα σε αυτή τη λίστα δεν περιλαμβάνονται οι δικτάτορες και τα μέλη των βασιλικών οικογενειών (ο νοών νοείτω). Ας δούμε τα περιουσιακά στοιχεία για τα έτη 2012 και 2013 των πρώτων 10 δισεκατομμυριούχων.

Πίνακας 27: Οι πρώτοι 10 δισεκατομμυριούχοι παγκοσμίως τα έτη 2012 και 2013

α/α
Δισεκατομμυριούχος
(2012)
Περιουσία
(σε δισ. $)
α/α
Δισεκατομμυριούχος
(2013)
Περιουσία
(σε δισ. $)
1
Carlos Slim Helú
69,0
1
Carlos Slim Helú
73,0
2
Bill Gates
61,0
2
Bill Gates
67,0
3
Warren Buffett
44,0
3
Amancio Ortega
57,0
4
Bernard Arnault
41,0
4
Warren Buffett
53,5
5
Amancio Ortega
37,5
5
Larry Ellison
43,0
6
Larry Ellison
36,0
6
Charles Koch
34,0
7
Eike Batista
30,0
7
David H. Koch
34,0
8
Stefan Persson
26,0
8
Li Ka-shing
31,0
9
Li Ka-shing
25,5
9
Liliane Bettencourt
30,0
10
Karl Albrecht
25,4
10
Bernard Arnault
29,0
Σύνολο 2012
395,4
Σύνολο 2012
451,5

(Πηγή: Forbes)

Από τα παραπάνω προκύπτει ότι οι πρώτοι 10 μεγαλύτεροι κεφαλαιοκράτες παγκοσμίως, για το έτος 2012, έχουν μια περιουσία που στο σύνολό της κυμαίνεται στα 395,4 δισ. δολάρια. Με υπολογισμούς δικούς μας που κάναμε πριν από ένα χρόνο -και για το ίδιο έτος (2012), ώστε να υπάρχει συγκρισιμότητα- προέκυψαν τα παρακάτω στοιχεία: Οι 10 πρώτοι δισεκατομμυριούχοι έχουν μια συνολική περιουσία η οποία ξεπερνά το άθροισμα των ΑΕΠ (393,2 δισ. δολάρια) των 72 κρατών που βρίσκονται τελευταία στη λίστα κατάταξης βάσει του ΑΕΠ τους, στα οποία ζουν πάνω από 314 εκατομμύρια άνθρωποι. Το 2013 η περιουσία των 10 πρώτων δισεκατομμυριούχων κυμάνθηκε στα 451,5 δισ. δολάρια, ενώ άλλαξε κάπως η σειρά κατάταξης. 


3. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

Αν και στο στατιστικό υλικό που έχουμε ήδη παραθέσει περιλάβαμε και την ΕΕ σαν σύνολο ή ξεχωριστές χώρες της σε πολλούς τομείς, μέχρι και τα έτη 2013-2014, εντούτοις τα στοιχεία αυτά δεν επαρκούν από μόνα τους για να αποκτηθεί μια συνολική εικόνα της. Τα στατιστικά στοιχεία που δίνονται στη συνέχεια «κλείνουν» αυτό το κενό, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά το θέμα που διαπραγματευόμαστε, όμως αφορούν κυρίως μέχρι και το έτος 2008, δηλαδή μέχρι και τον πρώτο χρόνο της καπιταλιστικής κρίσης. Ασφαλώς, τα τελευταία 5 χρόνια, έχουν υπάρξει μεταβολές και αφορούν σε όλα τα πεδία, όμως αυτές δεν αλλάζουν τις επικρατούσες τάσεις, πολύ δε περισσότερο τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της ΕΕ. Οι μεταβολές αυτές αφορούν κυρίως στη μείωση του οικονομικού ειδικού βάρους της παγκοσμίως, στην παραπέρα συγκέντρωση και συγκενροποίηση της παραγωγής και του κεφαλαίου (ιδιαίτερα μέσω εξαγορών και συγχωνεύσεων), οι οποίες επιταχύνθηκαν λόγω της κρίσης, στους χαμηλότερους οικονομικούς ρυθμούς ανάπτυξης, στον εντονότερο ρόλο της στο στρατιωτικο-πολιτικό πεδίο, κυρίως της Γερμανίας, και στην παραπέρα συρρίκνωση των αστικών δικαιωμάτων και ελευθεριών. 

Σημείωση: Στο στατιστικό υλικό δεν περιλαμβάνεται η Κροατία, η οποία εντάχθηκε στην ΕΕ τον Ιούλιο του 2013.

3.1. Ζητήματα οικονομικής ολοκλήρωσης

3.1.1. Εξέλιξη της οικονομίας της ΕΕ των 27

Στο πλαίσιο των οικονομικών σχέσεων αναπτύσσονται οι στρατηγικοί στόχοι της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική και στις οικονομικές σχέσεις με κράτη εκτός ΕΕ. Οι σχέσεις αυτές επηρεάζονται από την αλληλεπίδραση μεταξύ οικονομίας και πολιτικής. Εδώ πρόκειται για μια πάλη στα πλαίσια της καπιταλιστικής οικονομίας για κατάκτηση νέων αγορών και πρώτων υλών. Τα μεγάλα κοντσέρν στην ΕΕ προσπαθούν να επιβάλλουν τα συμφέροντά τους και για το σκοπό αυτό χρησιμοποιούν πολιτική πίεση τόσο απέναντι στα εθνικά κράτη όσο και απέναντι στα θεσμικά όργανα της ΕΕ. 

Από το 1992 έως το 2007 τα μέλη της ΕΕ αυξήθηκαν από 12 σε 27 έχοντας μια έκταση πάνω από 4 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα και έναν πληθυσμό περίπου 500 εκατομμυρίων κατοίκων. Το ΑΕΠ της ΕΕ από το 2002 έως το 2008 αυξήθηκε από 9.943 στα 12.507 δισ. ευρώ, ενόσω στο ίδιο χρονικό διάστημα στις ΗΠΑ έπεσε από τα 11.250 στα 9.819 δισ. ευρώ και στην Ιαπωνία από τα 4.162 στα 3.313 δισ. ευρώ.

(Πηγή: eurostat, EU economic data pocketbooks 3-2009, Luxembourg 2010).

Παρά τη διεύρυνση της ΕΕ προς την Ανατολή οι οικονομικές ασυμμετρίες των κρατών μεγάλωσαν. Σχεδόν τα τρία τέταρτα του ΑΕΠ συγκεντρώνεται στις χώρες Γερμανία, Γαλλία, Μ. Βρετανία, Ιταλία και Ισπανία. Η Γερμανία από μόνη της συγκεντρώνει το 20% του συνολικού ΑΕΠ της ΕΕ.

Χαρακτηριστική είναι η δομική αλλαγή στην ανάπτυξη του οικονομικού δυναμικού, όπου μέσα σε μια δεκαετία αναπτύχθηκε ιδιαίτερα ο χρηματοπιστωτικός τομέας και ο τομέας των υπηρεσιών των επιχειρήσεων.

       Πίνακας 28: Εξέλιξη της οικονομικής δομής της ΕΕ 27 με βάση τους οικονομικούς τομείς

ΕΕ 27
1997
σε % της
προστιθέμενης αξίας*
2007
σε % της
προστιθέμενης αξίας*
1997
σε % του αριθ. των
εργαζομένων
2007
σε % του αριθ. των
εργαζομένων
Γεωργία, δασοκομία,
αλιεία και ιχθυοτροφία
2,8
1,8
8,0
5,8
Βιομηχανία (εξόρυξη, μεταποίηση,
ενέργεια, νερό)
23,3
20,1
21,1
17,4
Κατασκευές
5,6
6,5
6,9
7,4
Εμπόριο, εστιατόρια / ξενοδοχεία,
συγκοινωνίες, επικοινωνίες
21,3
21,1
24,4
25,3
Χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και
υπηρεσίες επιχειρήσεων
24,8
28,1
11,7
15,1
Δημόσια διοίκηση, Υγεία κ. ά. υπηρεσίες
22,3
22,4
27,8
28,9

* Προστιθέμενη αξία σε τρέχουσες τιμές

(Πηγή: eurostat, European Business – Facts and figures 2009 edition, Luxembourg 2009, σ. 17,18)

3.1.2. Χρηματοπιστωτικός τομέας

Ο τομέας αυτός παίζει στα πλαίσια της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης στην ΕΕ έναν αποφασιστικό ρόλο. Η προστιθέμενη αξία των σχεδόν 6 εκατομμυρίων εργαζομένων αυτού του τομέα αυξήθηκε μέχρι το 2006 στα 588 δισ. ευρώ και συμμετείχε με ένα 7,5% στο σύνολο των εργαζομένων. Στη σφαίρα αυτή συγκεντρώνεται ο τραπεζικός και ασφαλιστικός τομέας, που κατά 55% βρίσκεται συγκεντρωμένος στις χώρες Μ. Βρετανία (90,7 δισ. €), Γερμανία (86,4 δισ. €), Γαλλία (57 δισ. €) Ιταλία (47,1 δισ. €) και Ολλανδία (20,6 δισ. €). Η μεγάλη διόγκωση αυτού του τομέα συνεισέφερε ως πηγή στην σημερινή καπιταλιστική κρίση. 

Τα επενδυτικά κεφάλαια της ΕΕ στο χρονικό διάστημα 1992-2006 παρουσίαζαν ένα ετήσιο ποσοστό αύξησης 15,5%. Το τελευταίο έτος της περιόδου έφτασαν (σε απόλυτο αριθμό) τα 7.552 δισ. ευρώ.

(Πηγή: Eurostat, Κey figures on Europe 2009 edition, Luxembourg 2008, σ. 417)

3.1.3. Βιομηχανικός τομέας

Στο βιομηχανικό τομέα υπολογίζονται η βιομηχανία μεταποίησης, εξόρυξης και η τροφοδοσία ενέργειας / αερίου και νερού. Ο τομέας αυτός το 2006 συνεισέφερε στην προστιθέμενη αξία του συνόλου της μη χρηματοπιστωτικής οικονομίας με 5.650 δισ. ευρώ (35,5%). Σ΄ αυτόν απασχολούνται 130 εκατομμύρια εργαζόμενοι. 

Χαρακτηριστικό για τη σφαίρα της βιομηχανίας στην ΕΕ είναι η ανισομετρία. Περισσότερο από τα δύο τρίτα του σύγχρονου βιομηχανικού δυναμικού της ΕΕ των 27 αναλογεί στις χώρες Γερμανία, Γαλλία, Μ. Βρετανία, Ιταλία και Ισπανία.

Το 60% της προστιθέμενης αξίας του βιομηχανικού τομέα παράγεται από έξι κλάδους: χημική βιομηχανία, βιομηχανία σιδήρου και χάλυβα, βιομηχανία ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών προϊόντων, μηχανολογία (συμπεριλαμβανομένου της παραγωγής όπλων και εξοπλισμού) και αεροναυπηγική και διαστημική τεχνολογία.

Πίνακας 29: Συγκέντρωση βιομηχανικού τομέα στις πολύ αναπτυγμένες χώρες της ΕΕ των 27 (2006) (Μερίδιο σε % της προστιθέμενης αξίας του κλάδου)

Κλάδος
Γερμανία
Γαλλία
Μ. Βρετανία
Ιταλία
Ισπανία
Χημεία
22,4
14,8
12,4
8,2
8,6
Βιομηχανία
σιδήρου / χάλυβα
24,8
10,0
6,1
14,4
8,5
Ηλεκτρολογία /
ηλεκτρονικά
33,7
12,2
10,9
10,2
*
Βιομηχανία
αυτοκινήτων
40,4
13,8
13,0
7,9
6,4
Μηχανολογία
35,7
11,2
10,5
16,5
4,4
Αεροναυπηγική /
διαστημική τεχνολογία
21,5
25,3
33,0
8,2
3,7

* Δεν υπάρχουν δεδομένα

(Πηγή: eurostat, European Business – Facts and figures 2009 edition)

Ο βιομηχανικός τομέας της ΕΕ αποτελεί από τους πιο υψηλά συγκεντρωμένους κλάδους της οικονομίας και τα πιο ισχυρά του κοντσέρν καθορίζουν την κατεύθυνση της οικονομικής και πολιτικής ανάπτυξης της ΕΕ. Η στατιστική καταγραφή με βάση τον αριθμό των εργαζομένων αντανακλά όμως ανεπαρκώς τον υψηλό βαθμό συγκέντρωσης στα χέρια λίγων μεγάλων κεφαλαίων, επειδή δεν «πιάνει» τις πολυάριθμες διασυνδέσεις των κοντσέρν μέσω των στενών και πολλαπλών σχέσεων σύμπλεξης καθώς και την δομή της εξουσίας των μονοπωλίων που προκύπτει από δω στους τομείς-κλειδιά της οικονομίας.

Στην ΕΕ των 27 υπάρχουν συνολικά 20,2 εκατομμύρια επιχειρήσεις στον μη χρηματοπιστωτικό τομέα της οικονομίας. Από αυτές το 99,8% είναι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ), στις οποίες αναλογούν τα δύο τρίτα όλων των εργαζομένων και σχεδόν το 58% της συνολικής προστιθέμενης αξίας. Τα μεγάλα όμως κοντσέρν είναι αυτά που καθορίζουν ουσιαστικά την οικονομία. Στις 40.000 περίπου μεγάλες επιχειρήσεις (0,2% του συνόλου) είναι συγκεντρωμένο το ένα τρίτο των εργαζομένων, στις οποίες αναλογούν περισσότερο από τα δύο πέμπτα της προστιθέμενης αξίας.

Πίνακας 30: Δομή των επιχειρήσεων στον μη χρηματοπιστωτικό τομέα της οικονομίας της ΕΕ των 27 το 2006 (σε % του συνολικού αριθμού των επιχειρήσεων)


Σύνολο
απόλυτο
ΜΜΕ
σύνολο
Μεταξύ αυτών
Μεγάλες
Πολύ μικρές
Μικρές
Μεσαίες
Αριθμός επιχειρήσεων
(εκατ.)/Μερίδιο σε %
20,16
100,0
99,8
91,8
6,9
1,1
0,2
Εργαζόμενοι σε εκατ.
Μερίδιο σε %
129,8
100,0
67,1
29,7
20,7
17,0
32,6
Προστιθέμενη αξία (δισ.)
Μερίδιο σε %
5.650
100,0
57,7
21,0
18,9
17,8
46,8

(Πηγή: eurostat, European Business – Facts and figures 2009, σ. 52, 53)

3.1.4. Τομέας ενέργειας και πρώτων υλών

Η προστιθέμενη αξία του ενεργειακού τομέα της ΕΕ των 27 το 2006 ήταν περίπου 270 δισ. ευρώ και ο αριθμός των εργαζομένων ανερχόταν περίπου στα 2 εκατομμύρια. Το ειδικό βάρος του τομέα αυτού βρισκόταν κατά 67% στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου, ατμού και ζεστού νερού, και παραγόταν σχεδόν στο ένα τρίτο από προϊόντα εξόρυξης, κοκ, διύλισης προϊόντων πετρελαίου και πυρηνικών καυσίμων.

Η πρωτογενής ενέργεια σε στερεά καύσιμα έπεσε μεταξύ 1997 και 2007 κατά 12% στους 850 μεγατόνους. Ταυτόχρονα άλλαξε η δομή της παραγωγής. Αυξήθηκε το μερίδιο της ανανεώσιμης ενέργειας από 10% στα 16%, της πυρηνικής ενέργειας από 25% στα 28%, του φυσικού αερίου από 20% στο 21%, ενώ μειώθηκε το μερίδιο του αργού πετρελαίου και των πετρελαϊκών προϊόντων από 17% στο 14% και του κάρβουνου και του κοκ από 17% στο 10%. Η ακαθάριστη εσωτερική κατανάλωση αυξήθηκε αυτό το χρονικό διάστημα κατά 6% με αποτέλεσμα να αυξηθούν οι καθαρές εισαγωγές σε ενεργειακές πρώτες ύλες και επομένως να αυξηθεί η ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ των 27 μέχρι το έτος 2007 από 45% στο 53%. Τα νέα στοιχεία για το έτος 2011 της ΕΕ των 27, δείχνουν το ποσοστό αυτό να  ανέρχεται στο 53,8%. Για το ίδιο έτος (2011) η ενεργειακή εξάρτηση της Ελλάδας ανέρχεται στο 65,3%.

Εξαιτίας των αλλαγών στο διεθνή συσχετισμό δυνάμεων μεταξύ των μεγάλων ιμπεριαλιστικών κέντρων και των λεγόμενων αναδυόμενων χωρών, το ζήτημα των πρώτων υλών παίζει σήμερα ένα ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο. Η αυξανόμενη αναζήτηση πόρων δεν αφορά μόνο στα ορυκτά ενεργειακά καύσιμα πετρέλαιο, φυσικό αέριο και κάρβουνο, αλλά σε αυξανόμενο βαθμό στα μη ενεργειακά υλικά και πολυάριθμα σπάνια μέταλλα που είναι αναγκαία στη σύγχρονη βιομηχανική παραγωγή.

Στον επόμενο πίνακα καταγράφονται μόνο 10 από τις 400 περίπου πρώτες ύλες, οι οποίες είναι συγκεντρωμένες σε λίγες μόνο χώρες.

Πίνακας 31: Πολύτιμες πρώτες ύλες

Πρώτη ύλη
Βασικές χώρες
προμηθευτές
Παγκόσμιο μερίδιο
αγοράς (σε %)
Αντιμόνιο
Κίνα
81
Κοβάλτιο
Κονγκό
36
Ίνδιο
Κίνα
49
Λίθιο
Χιλή
38
Μαγγάνιο
Νότια Αφρική
20
Μολυβδαίνιο
ΗΠΑ
32
Σπάνιες γαίες
Κίνα
97
Βανάδιο
Νότια Αφρική
39
Λευκόχρυσος
Νότια Αφρική
80
Παλλάδιο
Ρωσία
41

(Πηγές α): US Geological Survey, παρατίθεται στο EU-Nachrichten, Αρ. 38, 13.11.2008, σ. 9, β) statista 2012)

Η εξάρτηση της ΕΕ από εισαγωγές σε μερικά σπάνια μέταλλα αναγκαία για προϊόντα υψηλής τεχνολογίας όπως το τιτάνιο, ταντάλιο ή ο λευκόχρυσος και άλλες στρατηγικά σημαντικές πρώτες ύλες από τις οποίες εξαρτάται κυρίως η βιομηχανία ηλεκτρονικών, κυμαίνεται στο 100%.

3.2. Η δύναμη των κοντσέρν σε θέσεις-κλειδιά της οικονομίας

3.2.1. Προτσές συγκέντρωσης του κεφαλαίου

Η συγκέντρωση του κεφαλαίου σαν βασικό κοινωνικο-οικονομικό προτσές της καπιταλιστικής ολοκλήρωσης στην ΕΕ, πραγματοποιείται κυρίως μέσω συγχωνεύσεων και εξαγορών εταιριών συνεισφέροντας έτσι στη διευκόλυνση της μονοπωλιακής δομής ιδιοκτησίας. Το προτσές αυτό στο εσωτερικό της ΕΕ αποτελεί ταυτόχρονα στοιχείο των διεθνών δραστηριοτήτων συγχωνεύσεων των υπερεθνικών κοντσέρν.

Από το 2003 έως το 2007 η αξία της διασυνοριακής εξαγοράς επιχειρήσεων τετραπλασιάστηκε: από τα 411 στα 1.637 δισ. δολάρια. Σ΄ αυτές τις συμφωνίες συμμετείχαν τα κοντσέρν της ΕΕ κατά 47%, ενώ αυτά των ΗΠΑ κατά 23%. Η τεράστια ποσότητα συσσωρευμένων χρηματοοικονομικών μέσων εξαρτάται μεταξύ των άλλων και από την κερδοσκοπική δράση των ιδιωτικών επενδυτικών κεφαλαίων (private equity funds) και των αντισταθμιστικών αμοιβαίων κεφαλαίων υψηλού κινδύνου (hedge funds). Τα κεφάλαια αυτά πραγματοποίησαν από το 2003 έως το 2008 περίπου 10.000 συγχωνεύσεις αξίας 1.535 δισ. δολαρίων και συμμετείχαν σε πάνω από το ένα τέταρτο του συνόλου των μεγάλων συγχωνεύσεων.

Πίνακας 32: Όγκος των διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών (τζίρος σε δισ. δολάρια)

Περιοχή
2003
2004
2005
2006
2007
Παγκοσμίως
411
566
929
1118
1637
Αναπτυγμένες χώρες
360
566
820
969
1454
ΕΕ
200
219
579
557
782
ΗΠΑ
97
157
149
255
379
Αναπτυσσόμενες χώρες
40
48
96
132
153
Ασία
27
27
67
89
118

(Πηγή: UNCTAD cross-border M&A database, 2008)

Αυτό το προτσές διεθνοποίησης του κεφαλαίου υποτάσσεται σε σημαντικές αλλαγές. Με την οικονομική άνοδο της Κίνας και της Ινδίας αυξήθηκε το μερίδιο των συναλλαγών αυτής της γεωγραφικής περιοχής. Αν συμπεριληφθεί επίσης η Βραζιλία και η Ρωσία, τότε αυτές οι χώρες –κράτη BRIC- συνεισέφεραν το 2006 με περισσότερο από 6% στο παγκόσμιο προτσές συγχωνεύσεων.

3.2.2. Συγχωνεύσεις μέσα στην ΕΕ

Ο αριθμός των συγχωνεύσεων στα πλαίσια της ΕΕ αυξήθηκε ιδιαίτερα από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, κυρίως σε σχέση με την ιδιωτικοποίηση δημοσίων επιχειρήσεων στην ΕΕ, αλλά και στη Ρωσία. Το 2006 υπήρξαν περίπου 8.650 συγχωνεύσεις και εξαγορές μέσα στην ΕΕ, στις οποίες οι «χώρες του πυρήνα» έχουν την μερίδα του λέοντος: Η Μ. Βρετανία με 24,8%, η Γερμανία 15,6%, η Γαλλία 13,6%, η Ισπανία 8,3% και η Ιταλία 7,5%.

Σε ό,τι αφορά τους τομείς της οικονομίας, οι συγχωνεύσεις και εξαγορές ήταν συγκεντρωμένες κυρίως στη βιομηχανία μεταποίησης (28,6%), στον χρηματοπιστωτικό τομέα, στις ασφαλιστικές εταιρίες και τα ακίνητα (16,2%).

Φορέας και οργανωτής της επέκτασης των κοντσέρν ήταν ο τραπεζικός τομέας. Με την ανάπτυξη των συγχωνεύσεων στον τραπεζικό τομέα αυξήθηκε και το μερίδιο των αλλοδαπών τραπεζών στο χώρο της ΕΕ. Για την ΕΕ των 25 αυξήθηκε το μερίδιο των αλλοδαπών τραπεζών από το 1997 έως το 2006 από το 3,5% στο 19%.

(Πηγές: α) DG ECFIN European Commission, Mergers & Acquisitions NOTE Nr. 4, Απρίλιος 2007, σ. 7. Β) Deutsche Bank Research, Banken in Europa: Die stille Evolution, στο: EU-Monitor 54, 26.05.2008, σ. 13).

3.2.3. Βελτίωση της εξουσίας του μεγάλου κεφαλαίου στην ΕΕ

Μη-χρηματοπιστωτικά κοντσέρν

Σύμφωνα με στοιχεία της UNCTAD που αφορούν στα μεγαλύτερα μη-χρηματοπιστωτικά κοντσέρν, η θέση τους βελτιώνεται ενώ η επικράτηση αυτών των ΗΠΑ φθίνει. Στα 100 μεγαλύτερα κοντσέρν παγκοσμίως τα 57 είχαν την έδρα τους στην ΕΕ ενώ μόνο τα 20 στις ΗΠΑ. Ταυτόχρονα αναδύονται νέοι ανταγωνιστές όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Βραζιλία.

Πίνακας 33: Τα 100 μεγαλύτερα μη-χρηματοπιστωτικά υπερεθνικά κοντσέρν παγκοσμίως (σύμφωνα με τον όγκο τοποθέτησης κεφαλαίων στην αλλοδαπή). Αριθμός των κοντσέρν.

Χώρα/έτος
1960
1970
1980
1990
2000
2008
ΗΠΑ
69
63
47
26
24*
20*
Ιαπωνία
3
8
8
12
16
10
Γερμανία
11
10
15
9
10*
13*
Γαλλία
2
3
11
14
13
14*
Μ. Βρετανία
11*
8*
10*
13*
14*
15
Ιταλία
1*
3
4
4
2
2
Ολλανδία
3*
3*
5*
4*
5*
6*
Ισπανία
-
-
-
-
2
3
Άλλες χώρες

2

20
18
18

* Διπλή μέτρηση των πολυεθνικών κοντσέρν από δυό χώρες προέλευσης

(Πηγές: α) IPW-Forschungshefte, Die Wirtschaft kapitalistischer Länder in Zahlen, Berlin 1/82, σ. 68 και 1/87, σ. 63, β) UNCTAD, World Investments Report, Genewa New York)

Χρηματοπιστωτικά κοντσέρν

Μια ανάλογη εξέλιξη στη διεθνή μετατόπιση δυνάμεων προς όφελος των χρηματοπιστωτικών κοντσέρν της ΕΕ φαίνεται και στη χρηματαγορά. Μεταξύ των 50 μεγαλύτερων χρηματοπιστωτικών κοντσέρν παγκοσμίως, τα οποία κατέταξε η UNCTAD το 2008, οι 31 μεγάλες τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρίες προέρχονταν από την ΕΕ και οι 8 από τις ΗΠΑ. Η συσσώρευση πλούτου σ΄ αυτούς τους 50 χρηματοπιστωτικούς γίγαντες είναι τεράστια. Τα περιουσιακά τους στοιχεία υπολογίζονταν σε περισσότερα από 54.000 δισ. δολάρια. Μόνο το έτος 2007 αυτά τα χρηματοπιστωτικά κοντσέρν πραγματοποίησαν 13 μεγάλες εξαγορές συνολικής αξίας 140 δισ. δολαρίων.

Με βάση επίσης τη λίστα των 100 μεγαλύτερων χρηματοπιστωτικών κοντσέρν παγκοσμίως, που δίνει στη δημοσιότητα κάθε χρόνο το βρετανικό περιοδικό «The Banker» από το 1999, από τις 1.000 μεγαλύτερες τράπεζες οι 279 έχουν την έδρα τους σε χώρες της ΕΕ των 27. Μετά την κρίση του 2007 στις ΗΠΑ, επήλθε μια μετατόπιση στο συσχετισμό: στην κορυφή αναδείχτηκαν τράπεζες κυρίως από την Ασία –με εξαίρεση τις ιαπωνικές. 

Μεταξύ των πρώτων 25 από τη λίστα των 1.000- βρίσκονται 3 μεγάλες τράπεζες από την Χιλή, 2 από την Βραζιλία και 1 από την Ρωσία. Σε αυτή την ομάδα επικρατούν 14 μεγάλες τράπεζες από την ΕΕ. Αυτό σχετίζεται κυρίως με το διασυνοριακό προτσές συγχώνευσης, στο οποίο συμμετείχαν κυρίως οι βρετανικές και γαλλικές τράπεζες. Το ειδικό βάρος της διεθνούς στρατηγικής των τραπεζών της ΕΕ αποτέλεσαν η Ευρώπη (43%), η Ασία (30%) και η Αμερική (27%). 

Πίνακας 34: Τα 10 μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά κοντσέρν της ΕΕ το 2008 (σύμφωνα με το βαθμό διεθνοποίησής τους)

Ονομασία
Χώρα
Στοιχεία ενεργητικού
Εργαζόμενοι σε χιλιάδες
Υποκατα-
στήματα
Μερίδια στην αλλοδαπή σε %
Allianz SE
Γερμανία
1.367
183
823
74,4
ABN
AMRO
Holding
NV
Ολλανδία
954
68
945
74,4
Generali
Spa
Ιταλία
549
84
396
86,4
HSBC
Holdings
PLC
Μ. Βρετανία
2.527
331
1.048
65,2
Societe
Generale
Γαλλία
1.617
160
526
65,2
Unicreditio
Italiano
Spa
Ιταλία
1.496
175
1.111
94,7
Axa
Γαλλία
964
109
575
80,7
BNP
Paribas
Γαλλία
2.969
173
664
64,0
Deutsche
Bank
Γερμανία
3.151
80
934
76,3
Dexia
Βέλγιο
931
28
275
84,0

(Πηγή: UNCTAD, World Investment Report 2009)

Βιομηχανικός τομέας

Στον βιομηχανικό τομέα το προτσές συγχωνεύσεων στην ΕΕ συνετέλεσε στη σημαντική μετατόπιση στη διεθνή κατανομή εξουσίας. Εξαιτίας του ειδικού βάρους που έχουν τα κοντσέρν, είναι σε θέση να καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις σχέσεις εξουσίας στην οικονομία και την πολιτική της ΕΕ.

Πίνακας 35: Τα 500 μεγαλύτερα κοντσέρν σε τζίρο της ΕΕ με βάση επιλεγμένους κλάδους και τη χώρα προέλευσής τους το 2008 (Αριθμός μεταξύ των μεγαλύτερων από τις 500 επιχειρήσεις της Ευρώπης εισηγμένες στο χρηματιστήριο)

Χώρα

ΜΒ
ΓΑ
ΓΕ
ΟΛ
ΙΤ
ΙΣ
Υπόλ. ΕΕ
Μη-ΕΕ
Κοντσέρν (σύνολο)
500
91
67
58
27
33
23
128
73
Πετρέλαιο, αέριο
45
4
2
0
1
4
2
19
13
Ενέργεια
33
5
5
4
0
5
5
7
2
Οχήματα
11
0
2
5
0
1
0
0
3
Χημεία
22
1
3
5
2
0
0
5
6
Φάρμακο
22
2
1
3
0
0
0
5
11
Χάλυβας
13
0
0
2
0
1
1
7
2
Μηχανές, εγκαταστάσεις
27
1
1
6
0
2
2
8
7
Ηλεκτρολογία
& Τεχνολογία
17
1
5
3
4
1
1
1
1
Τηλεπικοινωνίες
24
3
1
2
1
1
1
10
5
Αεροπλοΐα & αεροδιαστημική
6
2
2
1
1
0
0
0
0
Στρατιωτική τεχνολογία
3
1
1
0
0
1
0
0
0

Επεξήγηση: ΜΒ = Μ. Βρετανία, ΓΑ = Γαλλία, ΓΕ = Γερμανία, ΟΛ = Ολλανδία, ΙΤ = Ιταλία, ΙΣ =Ισπανία

(Πηγή: Σύμφωνα με τα δεδομένα της handelsblatt.com Firmen-Ranking 2009

Από τον παραπάνω πίνακα προκύπτει ότι τα μεγαλύτερα σε τζίρο κοντσέρν της ΕΕ από τα 500 μεγαλύτερα που δραστηριοποιούνται στην Ευρώπη είναι συγκεντρωμένα σε 11 τομείς-κλειδιά. Στους βιομηχανικούς τομείς-κλειδιά αντανακλώνται και οι θέσεις εξουσίας των πιο ισχυρών κοντσέρν. 

Στις πρώτες θέσεις βρίσκονται τα κοντσέρν πετρελαίου, αερίου και τροφοδότησης ενέργειας. Το γεγονός και μόνο ότι ένας υψηλός αριθμός 78 μεγάλων κοντσέρν βρίσκονται στα 500 μεγαλύτερα, δείχνει το ειδικό βάρος τους στη δομή εξουσίας της βιομηχανίας των κρατών της ΕΕ και τη σημασία αυτού του τομέα στην οικονομία. Παράλληλα με την βιομηχανία αυτοκινήτων, η οποία παρουσιάζει έναν υψηλό βαθμό συγκέντρωσης (11 κοντσέρν), κυριαρχούν επίσης τα κοντσέρν της χημικής βιομηχανίας και της βιομηχανίας φαρμάκου, καθώς επίσης της βιομηχανίας σιδήρου και χάλυβα, της βιομηχανίας ηλεκτρικών ειδών και εγκαταστάσεων, ενώ ιδιαίτερο βάρος παίζουν οι τηλεπικοινωνίες. Η μηχανολογία και ο μηχανολογικός εξοπλισμός (27 κοντσέρν) παίζει επίσης έναν σημαντικό ρόλο μεταξύ των άλλων και εξαιτίας των πολλών πτυχών του στην επιστημονικο-τεχνική ανάπτυξη σαν παραγωγή επενδυτικών προϊόντων στο προτσές διεθνοποίησης

3.3. Ανάπτυξη του εμπορίου και άμεσες επενδύσεις στην αλλοδαπή

3.3.1. Ανάπτυξη του εξωτερικού και εσωτερικού εμπορίου

Τις τελευταίες δυό δεκαετίες το παγκόσμιο εμπόριο αναπτύχθηκε πολύ γρήγορα. Περίπου οι μισές εμπορευματικές ανταλλαγές την προηγούμενη δεκαετία αναλογούσαν στην ΕΕ, τις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ιαπωνία.

Πίνακας 36: Τάσεις στο παγκόσμιο εμπόριο


1970
1990
2000
2007
2008
Παγκόσμιες εξαγωγές (δισ. ECU/ευρώ)
200,8
2.264,0
5.102,4
7.123,1
7.830,5
Από αυτά σε %
ΕΕ
22,3
18,3
18,5
17,4
16,7
ΗΠΑ
21,1
13,2
15,9
11,6
11,1
Κίνα
-
2,2
5,7
12,2
12,6
Ιαπωνία
9,4
9,4
9,4
6,9
6,4

Παγκόσμιες εισαγωγές (δισ. ECU/ευρώ)
210,9
2.404,0
5.384,8
7.550,9
8.326,7
Από αυτά σε %
ΕΕ
21,4
19,2
19,2
19,1
18,8
ΗΠΑ
20,0
16,1
24,1
19,2
17,4
Κίνα
-
1,7
4,0
8,3
8,8
Ιαπωνία
8,9
7,4
7,3
5,8
6,0

(Πηγή: eurostat statistical books, External and intra European trade, 2008 και 2009)

Η ομάδα εμπορευμάτων «Μηχανές και οχήματα» το 2008 αντιπροσώπευε το 44% του συνόλου των εξαγωγών της ΕΕ και τα χημικά προϊόντα το 15%.

Κατά την εισαγωγή εμπορευμάτων στην ΕΕ σημαντικό ρόλο έπαιξε η μεγάλη έλλειψη ενεργειακών πόρων, γι΄ αυτό και τα εμπορεύματα αυτά αποτέλεσαν το 29% του συνόλου των εισαγωγών.

Κατά τις εξαγωγές της ΕΕ το 2008, στις ΗΠΑ εξήχθησαν το 19,1% του συνόλου των εμπορευμάτων, στην Κίνα το 16%, στη Ρωσία το 22% και στην Ινδία το 12%.

Ιδιαίτερο ρόλο παίζουν όμως οι εμπορικές ανταλλαγές στο εσωτερικό της ΕΕ. Το 2008 σχεδόν τα δύο τρίτα των εμπορικών ανταλλαγών της ΕΕ είχαν λάβει χώρα μεταξύ των κρατών-μελών της. Περίπου τα τρία τέταρτα των εξαγωγών πραγματοποιούνται από τις «χώρες του πυρήνα» (Γερμανία, Γαλλία, Μ. Βρετανία, Βέλγιο, Ιταλία, Ολλανδία και Ισπανία). Επομένως έχουμε μια ισχυροποίηση της ανισόμετρης ανάπτυξης.

3.3.2. Άμεσες επενδύσεις στην αλλοδαπή

Η ροή κεφαλαίου σχετίζεται άμεσα με τις διεθνείς μεγάλες συγχωνεύσεις, με την συσσώρευση κεφαλαίου στις τράπεζες και τα βιομηχανικά κοντσέρν και με το ρόλο της χρηματαγοράς στο προτσές διεθνοποίησης του κεφαλαίου. Οι άμεσες ξένες επενδύσεις στην αλλοδαπή παίζουν έναν ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο για την παραπέρα επέκταση της εξουσίας στην πάλη για σφαίρες επιρροής και υψηλά κέρδη. Μέσω των άμεσων επενδύσεων στην αλλοδαπή επηρεάζονται σημαντικά οι δομικές αναπτυξιακές κατευθύνσεις των οικονομιών.

Σύμφωνα με την στατιστική της UNCTAD ο συνολικός όγκος των άμεσων επενδύσεων παγκοσμίως στην αλλοδαπή από το 2004 έως το 2007, δηλαδή μέχρι την αρχή της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, αυξήθηκε από τα 1.638 στα 3.830 δισ. δολάρια. Στην ΕΕ, τις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και την Κίνα αναλογούσαν το 2007 πάνω από το 70% των επενδύσεων που λάμβαναν χώρα.

Πίνακας 37: Άμεσες επενδύσεις της ΕΕ στην αλλοδαπή σε σύγκριση παγκοσμίως (σε δισ. δολάρια)

Περιοχή/έτος
ΕΕ
ΗΠΑ
Ιαπωνία
Κίνα
Κόσμος
Εισρ.
Εκρ.
Εισρ.
Εκρ.
Εισρ.
Εκρ.
Εισρ.
Εκρ.
Εισρ.
Εκρ.
1995-2000*
314,6
421,6
167,7
125,9
4,6
25,1
41,8
2,0
734,9
707,4
2001
382,6
433,9
159,5
124,9
6,2
38,3
46,9
6,9
825,9
743,5
2002
309,4
265,6
74,3
134,9
9,2
32,3
52,7
2,5
625,2
537,4
2003
259,4
285,2
53,1
129,4
6,3
28,8
53,5
2,9
561,1
562,8
2004
214,3
368,0
135,8
294,9
7,8
31,0
60,6
5,5
717,7
920,2
2005
498,4
609,3
104,8
15,4
2,8
45,8
72,4
12,3
958,7
880,8
2006
562,4
640,5
236,7
221,7
-6,5
50,3
72,7
21,2
1411,0
1323,2
2007
804,3
1142,2
232,8
313,8
22,5
73,5
83,5
22,5
1833,3
1996,5
2008
503,4
837,0
316,1
311,8
24,4
128,0
108,3
52,2
1697,3
1857,7

* ετήσιος μέσος όρος, Εισ. = Εισροή, Εκρ. = Εκροή

(Πηγή: UNCTAD. World Investment Report, New York Geneva 2005, 2008 και 2009)

Με έναν ιδιαίτερα γρήγορο ρυθμό αυξήθηκαν οι επενδύσεις της ΕΕ των 27 έως την αρχή της κρίσης. Από το 2004 έως το 2007 αυξήθηκαν στα 1.142 δισ. δολάρια, δηλαδή περισσότερο από τρεις φορές. Έτσι, η ΕΕ συνεισέφερε με ένα ποσοστό 57% των επενδύσεων στην αλλοδαπή παγκοσμίως. Οι επενδύσεις αυτές στα περισσότερα από τα τρία τέταρτά τους έγιναν από πέντε «χώρες του πυρήνα»: Μ. Βρετανία (23,3%), Γαλλία (19,7%), Γερμανία (14,8%), Ισπανία (10,5%) και Ιταλία (8,0%).

Οι άμεσες ξένες επενδύσεις των χωρών της ΕΕ είχαν κατεύθυνση την Ευρώπη (εκτός ΕΕ) κατά 23%, με κέντρο βάρους την Ελβετία και τη Νορβηγία. Προς την Αμερική έρευσε το 53% (το 40% στις ΗΠΑ) και στην Ασία το 14%.

Από το 2004 έως το 2007 έρεαν ετησίως περισσότερο από το 60% των άμεσων επενδύσεων των χωρών-μελών μέσα στην ίδια την ΕΕ.

Πίνακας 38: Άμεσες επενδύσεις της ΕΕ των 27 στην αλλοδαπή και εισροή από την αλλοδαπή σε δισ. ευρώ


2004
2005
2006
2007
2008
Εκροή στην αλλοδαπή συνολικά
369,1
668,0
845,4
1.129,7
788,6
στην ΕΕ-27-χώρες-εταίροι
226,8
428,5
527,9
645,5
434,2
εκτός ΕΕ
142,3
239,5
317,5
484,2
354,4
Εισροή από την αλλοδαπή συνολικά
244,2
590,3
710,1
952,1
493,9
από την ΕΕ-27-χώρες εταίροι
185,9
461,2
508,8
592,0
321,2
εκτός ΕΕ
58,3
129,2
201,3
360,1
172,7

(Πηγή: eurostat, Pocketbooks, European Union foreign direct investment yearbook 2008 Data 2001-2006, eurostat-online 30.04.2009, eurostat-Data Explorer 12.03.2010)

Η σύμπλεξη των κεφαλαίων στο εσωτερικό της ΕΕ απέκτησε νέα ώθηση με την είσοδο σ΄ αυτήν των 12 νέων μελών. Αντίστοιχα, με την εξαγωγή εμπορευμάτων άνοιξαν επίσης για το δυτικοευρωπαϊκό κεφάλαιο νέες αγορές και για την αξιοποίηση του κεφαλαίου. Στο μικρό χρονικό διάστημα μέχρι το 2006 εξήχθησαν από τις χώρες της ΕΕ των 15 στα νέα κράτη-μέλη μόνο σε άμεσες επενδύσεις 94 δισ. ευρώ. Αυτές κατανεμήθηκαν κατά 42% στην Ουγγαρία, 17% στην Πολωνία, 8% στην Μάλτα και από 7% αντιστοίχως σε κάθε μια από τις χώρες Ρουμανία, Βουλγαρία και Τσεχία. Οι μεγαλύτεροι επενδυτές από τις χώρες της ΕΕ ήταν εταιρίες από τη Γερμανία (27%), την Ισπανία (13%) και την Αυστρία και το Λουξεμβούργο (από 10% η κάθε μια).

(Πηγή: eurostat, Pocketbooks, European Union foreign direct investment yearbook 2008. Data 2001-2006).
 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.