Κυριακή, 14 Δεκεμβρίου 2014

South Stream: Οι αντιφάσεις της ΕΕ

Μετά την αναστολή του έργου του αγωγού «South Stream» από τη ρωσική κυβέρνηση, το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες εντείνουν την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων για το φυσικό αέριο. Ο Πρόεδρος του ΔΣ της Γκάσπρομ Αλεξέι Μίλλερ, επιβεβαίωσε την Τρίτη μετά από επερώτηση της ΕΕ, ότι η εταιρία του, οριστικά, δεν θα προωθήσει πλέον τον South Stream, αλλά αντ΄ αυτού θα κατασκευαστεί ένας αγωγός προς την Τουρκία.


Ο ρόλος της Ουκρανίας για τις προμήθειες φυσικού αερίου προς την ΕΕ θα πέσει επί πλέον «στο μηδέν», δήλωσε ο Μίλλερ. Η Κομισιόν της ΕΕ αναζητά τώρα δυνατότητες για να καλύψει τις αυξανόμενες ανάγκες των χωρών της ΕΕ με προμήθειες μέσω του «Νότιου Διαδρόμου». Πρόκειται για τη διαδρομή από το Αζερμπαϊτζάν μέσω του νοτίου Καυκάσου και την Τουρκία προς την ΕΕ. Τα αποθέματα φυσικού αερίου που διαθέτει το Αζερμπαϊτζάν, για τα οποία οι Βρυξέλλες έχουν μια υπόσχεση παράδοσης, είναι σταγόνα στον ωκεανό. Επιπλέον προμήθειες μέσω του «Νότιου Διαδρόμου» από το Ιράκ ή από το Ιράν, δυσχεραίνονται λόγω της δυτικής πολεμικής πολιτικής και των κυρώσεων. Σχιστολιθικό αέριο από τις ΗΠΑ θα εξάγεται σε μεγάλες ποσότητες από το 2016, μολαταύτα σε μεγάλο βαθμό [θα εξάγεται] στην Ασία, όπου μπορεί να επιτευχθεί υψηλότερη τιμή απ΄ ό,τι στην Ευρώπη. Γερμανοί πολιτικοί και εμπειρογνώμονες συνηγορούν όμως υπέρ, στο να παρακινηθεί η Μόσχα στη συνέχιση της συνεργασίας για το φυσικό αέριο.

[Αναλυτικότερα]


Συνέχιση της εξάρτησης από τη Μόσχα

Το ρωσικό κοντσέρν Γκάσπρομ επιβεβαίωσε την Τρίτη ότι η ανακοίνωση του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν την 1η Δεκεμβρίου να σταματήσει την κατασκευή του αγωγού South Stream, έχει διάρκεια. «Ο South Stream ακυρώθηκε», φέρεται να λέει ο Πρόεδρος του ΔΣ της Γκάσπρομ Αλεξέι Μίλλερ. Ο Μίλλερ επιβεβαιώνει επίσης ότι το αέριο που προβλεπόταν να μεταφερθεί μέσω του South Stream θα παρέχεται στην Τουρκία, η οποία απ΄ τη μεριά της μπορεί να το μεταφέρει στη συνέχεια προς την ΕΕ. Μόλις θα έχει ολοκληρωθεί ο απαραίτητος αγωγός, ο ρόλος της Ουκρανίας ως χώρας διέλευσης [όπως λέχθηκε] θα «εκμηδενιστεί». Τότε δε θα θέλει κανείς πλέον να μεταφέρει αέριο μέσω αγωγών της Ουκρανίας προς την ΕΕ[1]. Η απώλεια της επιλογής να εισαχθούν μέχρι και 63 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου σε ετήσια βάση απευθείας από τη Ρωσία, μετρά ακόμη περισσότερο, όπως [προκύπτει] επίσης από μια νέα έκθεση για την ενεργειακή πολιτική της ΕΕ που κατέθεσε την 1η Δεκεμβρίου ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ), σύμφωνα με την οποία, εξαιτίας της πτωτικής παραγωγής φυσικού αερίου στη βορειοδυτική Ευρώπη, η Ρωσία θα εξακολουθήσει να παραμένει ένας απαραίτητος προμηθευτής. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση για το προβλέψιμο μέλλον θα εξαρτάται από τις ρωσικές εισαγωγές αερίου μέσω αγωγών», λέγεται στην έκθεση[2].


Ο Νότιος Διάδρομος

Αντίστοιχα, το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες βλέπουν ότι είναι εξαναγκασμένοι να ενισχύσουν τις προσπάθειές τους για εναλλακτικές επιλογές φυσικού αερίου. Την Τρίτη ο Μάρος Σέφκοβιτς, Αντιπρόεδρος της Κομισιόν και αρμόδιος Επίτροπος για την Ενεργειακή Ένωση, δήλωσε, ότι το κέντρο βάρους βρίσκεται αρχικά στην ανάπτυξη του «Νότιου Διαδρόμου». Μ΄ αυτόν εννοείται η διαδρομή από τη λεκάνη της Κασπίας μέσω του νότιου Καυκάσου και την Τουρκία προς την ΕΕ. Κατά μήκος αυτής της διαδρομής θα πρέπει τα επόμενα χρόνια να κατασκευαστούν τόσο ένας αγωγός απ΄ το Αζερμπαϊτζάν μέχρι τα ελληνοτουρκικά σύνορα (Trans Anatolian Natural Gas Pipeline Project, TANAP) όσο και ένας αγωγός σύνδεσης από εκεί μέσω Αλβανίας μέχρι την Ιταλία (Trans Adriatic Pipeline, TAP). Μετά μπορεί να γίνει προμήθεια δέκα έως δώδεκα δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων ετησίως –σύμφωνα με το σχέδιο από το 2019- από την τεράστια περιοχή φυσικού αερίου «Shah Deniz» που βρίσκεται μπροστά στην ακτή του Αζερμπαϊτζάν. Μολαταύτα, αυτή η ποσότητα –συγκρινόμενη με τα 63 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, τα οποία θα μπορούσε να προμηθεύσει ο South Stream- είναι μικρή και σε κάθε περίπτωση είναι σταγόνα στον ωκεανό, σε περίπτωση που οι εισαγωγές της ΕΕ, όπως εικάζει η ΙΕΑ, αυξάνονται τις επόμενες δυό δεκαετίες πραγματικά περίπου κατά 450 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ανά έτος.


Τρεις δύσκολες επιλογές

Γι΄ αυτό στο Βερολίνο και στις Βρυξέλλες, σκέφτονται βασικά ήδη εδώ και πολύ καιρό, να διοχετευθεί φυσικό αέριο στο «Νότιο Διάδρομο» από επιπρόσθετες πηγές. Η άποψη αυτή ενισχύεται σήμερα όλο και περισσότερο . Στις επιλογές, ανήκουν αφενός το φυσικό αέριο από το βόρειο Ιράκ. Επίκαιρα σχέδια της τοπικής κυβέρνησης στο Αρμπίλ προβλέπουν μεν ότι αυτό θα πρέπει κατά προτεραιότητα να διατίθεται για τις ιδίες ανάγκες και την Τουρκία, τα αποθέματα όμως είναι αρκετά μεγάλα ώστε να επιτρέπουν τον εφοδιασμό της ΕΕ. Ωστόσο, οι εισαγωγές φυσικού αερίου από το Ιράκ, εξαιτίας της κατάστασης που επικρατεί εκεί, την οποία προκάλεσε η Δύση με την πολεμική πολιτική της, δεν διευκολύνονται πραγματικά[3]. Το Βερολίνο και η ΕΕ έχουν επιπλέον στραμμένο το βλέμμα τους στο φυσικό αέριο του Ιράν. Κι εδώ όμως οι επιθετικές πράξεις τους επιδρούν αρνητικά: Παρά τις πρώτες επιτυχίες κατά τις συναλλαγές[4], στέκουν ακόμη εμπόδιο οι παραμένουσες κυρώσεις για μια επιτυχημένη οικονομική συνεργασία. Από τις δυτικές επιθετικές πράξεις δεν επηρεάστηκαν μόνο οι δυνητικοί κεντροασιατικοί προμηθευτές φυσικού αερίου, το Τουρκμενιστάν και το Καζαχστάν. Μολαταύτα, σχέδια για την αξιοποίηση πηγών με έναν αγωγό μέσω της Κασπίας Θάλασσας προς το Αζερμπαϊτζάν, έχουν μέχρι σήμερα αποτύχει. Η αδυναμία να πραγματοποιηθεί έστω και μόνο μια από τις τρεις προαναφερόμενες επιλογές, οδήγησε τελικά το 2013 στη διακοπή των σχεδίων για τον αγωγό «Ναμπούκο»[5].


Προσαρμογή χωρίς συμμετοχή

Τώρα προστίθεται επιπλέον η δυσκολία, ότι η απόφαση της Μόσχας να παραιτηθεί από τον South Stream και αντί αυτού να συνεχίζεται η προμήθεια στην ΕΕ μέσω της Τουρκίας, ενισχύει σημαντικά την επιρροή της Άγκυρας. Με την επέκταση του «Νότιου Διαδρόμου», ο οποίος θα περνά μέσα από το τουρκικό έδαφος, η ΕΕ αυξάνει παραπέρα την εξάρτησή της από τη χώρα-διαμετακόμισης Τουρκία. Ότι αυτό θα ήταν μάλλον απίθανο να συμβεί χωρίς εντάσεις, αφέθηκε να φανεί κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της ύπατης εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Φεντερίκας Μογκερίνι τη Δευτέρα στην Άγκυρα. Η Μογκερίνι παραπονέθηκε ότι η Τουρκία τελευταία υποστήριξε λιγότερο από το ένα τρίτο των σχεδίων της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, ενώ κάποτε αυτό συνέβαινε περίπου στο 80%. Ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου διαπίστωσε ως προς αυτό, ότι η Άγκυρα συνεισέφερε στην εξωτερική πολιτική των Βρυξελλών, χωρίς να «συμμετέχει σε οποιουσδήποτε μηχανισμούς λήψης αποφάσεων αναφορικά με την ασφάλεια και την άμυνα»[6]. Πράγματι, η ΕΕ χρησιμοποιεί τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία για να επιβάλλει μια ευθυγράμμιση της τουρκικής πολιτικής και των νόμων με τα πρότυπα της ΕΕ, παρ΄ όλο που πίσω από τις επιφυλάξεις γίνεται ανοικτά παραδεκτό, ότι η Άγκυρα δεν έχει καμιά πιθανότητα για μια πραγματική ένταξη στη συμμαχία. Η απαίτηση για προσαρμογή χωρίς τη δυνατότητα συναπόφασης είναι μια «αντίφαση της ΕΕ», ανέφερε ο Τσαβούσογλου. Με μια υποταγή της Τουρκίας κάτω απ΄ τα γερμανο-ευρωπαϊκά ηγεμονικά σχέδια, πρέπει να υπολογίζεται στο προσεχές μέλλον λιγότερο από ποτέ.


Προς την Ασία, όχι προς την Ευρώπη

Χειρότερο απ΄ ό,τι ήλπιζε κανείς εξελίχτηκαν ταυτόχρονα και οι προοπτικές για εισαγωγές σχιστολιθικού αερίου από τις ΗΠΑ. Ναι μεν εκεί συνεχίζει να υπάρχει μια άνοδος [σε ό,τι αφορά] την υδραυλική ρηγμάτωση (Fracking), και από το 2016 θα γίνουν δυνατές οι εξαγωγές. Ήδη μέχρι τον Ιούνιο η Ουάσιγκτον έγκρινε εξαγωγές περίπου 98 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων σχιστολιθικού αερίου το έτος –σχεδόν όσο και οι εξαγωγές του μεγαλύτερου εξαγωγέα υγραερίου στον κόσμο, το Κατάρ (105 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα). Οι προμήθειες όμως, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα, θα πάνε προς την Ασία, επειδή εκεί μπορεί να επιτευχθεί περίπου κατά 50% υψηλότερη τιμή απ΄ ό,τι στην ΕΕ. Επιπλέον, το σχιστολιθικό αέριο των ΗΠΑ, λόγω του κόστους μεταφοράς, σε καμιά περίπτωση δε θα είναι φθηνότερο απ΄ ό,τι το ρωσικό φυσικό αέριο, πιθανώς να είναι ακόμη πιο ακριβό, τόνισε ο Φρίντμπερντ Πφλίγκερ, πρώην ηγετικό στέλεχος της CDU [Χριστιανοδημοκρατική Ένωση, Γερμανία] σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, ο οποίος σήμερα εργάζεται ως διευθυντής του European Centre for Energy and Resource Security (EUCERS) στο φημισμένο King's College του Λονδίνου[7]. Αναφορικά με τις επιθυμίες περί σχιστολιθικού αερίου της ΕΕ, αυτή την περίοδο η Ουάσιγκτον δείχνει συγκρατημένη. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζον Κέρι, την περασμένη βδομάδα απέρριψε το αίτημα της ύπατης εκπροσώπου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής Φεντερίκα Μογκερίνι να συμπεριληφθεί στο σχεδιαζόμενο ΤΤΙΡ [Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων] ένα κεφάλαιο που να αφορά στην ενέργεια.


Και όμως με τη Ρωσία;

Γερμανοί πολιτικοί και εμπειρογνώμονες ελπίζουν τώρα ότι η ρωσική κυβέρνηση θα μπορέσει να παρακινηθεί σε μια λύση στη διαμάχη για τον South Stream. «Για την Ευρώπη στο σύνολό της θα ήταν καλό αν το έργο δεν σταματούσε», δήλωσε ο ομοσπονδιακός υπουργός Οικονομικών Σίγκμαρ Γκάμπριελ (SPD): Πρέπει κανείς «απλά να ελπίζει» ότι «η κατάσταση μεταξύ της Ρωσίας, της Ουκρανίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης» θα σταθεροποιηθεί ξανά και ότι «τότε θα ξεκινήσουν ξανά συνομιλίες»[8]. Την ίδια στιγμή, ο πρώην υπεύθυνος σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής της CDU Πφλίγκερ, φέρνει στο [πολιτικό] παιχνίδι μια εναλλακτική λύση. Πρόσφατα δήλωσε στην [εφημερίδα] «Handelsblatt», ότι υπάρχει «μια πολλή φθηνότερη εναλλακτική λύση» σε σχέση με το South Stream: «Το Nord Stream που οδηγεί από τη Ρωσία μέσω της Βαλτικής Θάλασσας κατευθείαν προς τη Γερμανία». Θα πρέπει μόνο «στους δυό αγωγούς του Nord Stream να προστεθεί ένας τρίτος». Υπάρχει «μια μελέτη σκοπιμότητας», στην οποία δείχνεται μάλιστα, ότι κατασκευάζονται «δυό επιπλέον αγωγοί» και θα μπορούσαν «να εξυπηρετήσουν τις επιπλέον καταλογισθείσες ευρωπαϊκές ανάγκες»[9]. Ταυτόχρονα θα ενισχύονταν έτσι ακόμη περισσότερο και ο έλεγχος του Βερολίνου στις προμήθειες φυσικού αερίου της ΕΕ. Ωστόσο, σήμερα δεν φαίνεται ότι η Μόσχα θα εμπλεκόταν σε κάτι τέτοιο –το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες με τους ελιγμούς τους στο South Stream παρατράβηξαν το σκοινί[10].


Πηγή: german-foreign-policy.com, 12/12/2014

ΜετάφρασηΕπιμέλεια: Παναγιώτης Γαβάνας
_________________

[1] Russia confirms decision to abandon South Stream. www.euractiv.com 10.12.2014. Βλ.
Die geplatzte Pipeline (http://german-foreign-policy.com/de/fulltext/59011).

[2] International Energy Agency: Energy Politics of IEA Countries. European Union 2014 Review. November 2014.

[3] Βλ. Vom Westen befreit (http://german-foreign-policy.com/de/fulltext/58928) και Der zwanzigjährige Krieg (http://german-foreign-policy.com/de/fulltext/58966).

[4] Βλ. Gesprächskreis in Teheran (http://german-foreign-policy.com/de/fulltext/58915) και Der neue Botschafter in Berlin (http://german-foreign-policy.com/de/fulltext/58997).

[5] Βλ. Das letzte Kapitel (http://german-foreign-policy.com/de/fulltext/58610).

[6] Turkey Rebuffs EU Criticism Over Foreign Policy Role. www.voanews.com 09.12.2014.

[7] Friedbert Pflüger: Europe's New Energy Options - But Russia Remains Important. Arbeitsgruppe Außen- und Sicherheitspolitik der Atlantik-Brücke, Briefing Paper No 3.

[8] South Stream: Gabriel hofft trotz russischen Vetos auf die Mega-Pipeline. www.spiegel.de 09.12.2014.

[9] Friedbert Pflüger: Das war kein Paukenschlag. Handelsblatt 05.12.2014.

[10] Βλ. Die geplatzte Pipeline (http://german-foreign-policy.com/de/fulltext/59011).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.