Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015

Κλιματική αλλαγή: Η 5η Έκθεση Αξιολόγησης της IPCC (3)



Μέρος 2ο: Επιπτώσεις – Προσαρμογή - Τρωτότητα

του Παγκόσμιου Συμβουλίου για το Κλίμα

Το Παγκόσμιο Συμβούλιο για το Κλίμα IPCC [ΠΓ: Επίσημη ονομασία: «Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος»] δημοσίευσε στα έτη 2013 και 2014 την Πέμπτη Έκθεση Αξιολόγησης (AR 5). Η AR 5 αποτελείται από τη συμβολή των τριών Ομάδων Εργασίας της IPCC και μια ευρύτερη Συνθετική Έκθεση. Το 2ο Μέρος της Έκθεσης που δημοσιεύεται τώρα επικεντρώνεται στους κινδύνους και στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής καθώς και στις δυνατότητες προσαρμογής. Στη συνέχεια ακολουθεί μια πρώτη ερμηνεία και σύνοψη της Έκθεσης.


Σύνοψη

Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής μπορούν να παρατηρηθούν σήμερα ήδη στα οικοσυστήματα όλων των ηπείρων και των ωκεανών, αλλά επίσης στη κοινωνία και την οικονομία.

Μια παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας κατά 4 οC και περισσότερο σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα, θα είχε ως αποτέλεσμα πολύ υψηλούς κινδύνους για τους ανθρώπους και τα οικοσυστήματα καθώς και αναπόφευκτες ζημιές. Το 1ο Μέρος της Έκθεσης της IPCC που εγκρίθηκε τον Σεπτέμβριο του 2013, έχει δείξει ότι είναι πιθανή μια τόσο υψηλή άνοδος της θερμοκρασίας αν δεν υπάρξει γρήγορη και φιλόδοξη προστασία του κλίματος. Οι δυνατότητες μετά για προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή θα λιγόστευαν.

Αν η κλιματική αλλαγή στις επόμενες δεκαετίες συνεχίσει να ενισχύεται, τότε η θερμική καταπόνηση θα αυξηθεί, τα ακραία φαινόμενα προβλέπεται ότι θα είναι συχνότερα και θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερες αρνητικές επιπτώσεις για τις κοινωνίες και τα οικοσυστήματα, ενώ θα αυξηθεί ο κίνδυνος απότομων, μη αναστρέψιμων αλλαγών του κλίματος με πολύ υψηλό κίνδυνο (σημεία ανατροπής).

Κίνδυνοι για τον άνθρωπο υπάρχουν όταν προσβάλλονται οι υπηρεσίες που προσφέρει η φύση (π.χ. από ακραίες θερμοκρασίες, περιόδους ανομβρίας, πλημμύρες, αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών και οξίνισή τους καθώς και απώλειες που προκύπτουν στη βιοποικιλότητα και την παραγωγικότητα των οικοσυστημάτων και της γεωργίας) όπως επίσης από ζημιές στις υποδομές και απώλειες γης (π.χ. με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας). Η αυξανόμενη κλιματική αλλαγή επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη, θέτει σε κίνδυνο τη διατροφική ασφάλεια, οξύνει τις κοινωνικές ανισότητες, εμπεριέχοντας έτσι τον κίνδυνο βίαιων συγκρούσεων, ενισχύοντας τις μεταναστευτικές ροές.

Μέτρα προσαρμογής ενσωματώνονται αυξητικά στα πολιτικά προτσές και τη διαχείριση κινδύνου των επιχειρήσεων. Εν όψει της αναμενόμενης κλιματικής αλλαγής, τα σημερινά μέτρα όμως της προσαρμογής δεν επαρκούν, και οι γνώσεις σχετικά με την επιτυχία τους και τα εμπόδια είναι ακόμη ανεπαρκή.

Μέτρα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τη μείωσή της μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά τους κινδύνους. Αν συνδεθούν τα μέτρα μείωσης με τα μέτρα προσαρμογής και ληφθούν επίσης ταυτόχρονα υπόψη οι μη-κλιματικοί παράγοντες (π.χ. αστικοποίηση, δημογραφική ανάπτυξη), τότε μπορούν να αξιοποιηθούν πολύ καλύτερα ευκαιρίες για μια βιώσιμη ανάπτυξη.


Παρατηρούμενες επιπτώσεις

Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής μπορούν σήμερα ήδη να παρατηρηθούν ιδιαίτερα στα οικοσυστήματα όλων των ηπείρων, αλλά επίσης στη κοινωνία και την οικονομία. Έτσι, αποδείχτηκε ότι η αλλαγή στα θαλάσσια και χερσαία οικοσυστήματα π.χ. όσον αφορά στην εμφάνιση, τη σύνθεση και τη συμπεριφορά πολλών ειδών, επιταχύνεται από την κλιματική αλλαγή.

Η κλιματική αλλαγή δείχνει ήδη αρνητικές επιπτώσεις στις κοινωνίες: π.χ. η παραγωγή τροφίμων πλήττεται συνολικά νωρίτερα απ΄ ό,τι συνέβαινε αυτό έως τώρα. Πρόσφατα παρατηρηθείσες μεγάλες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων και των σιτηρών δείχνουν, ότι οι αγορές στα κέντρα παραγωγής είναι ήδη τρωτές απέναντι στα μέχρι τώρα ακραία καιρικά φαινόμενα. Λόγω της κλιματικής αλλαγής μπορούν να αυξηθούν οι τιμές και να θέσουν έτσι σε κίνδυνο τον εφοδιασμό σε τρόφιμα.


Μελλοντικές συνέπειες και κίνδυνοι

Οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής –όπως, η αλλαγμένη κατανομή των υετών, η οξίνιση των ωκεανών και η εξαφάνιση των ειδών, ο περιορισμός διαθεσιμότητας νερού σε περιφερειακό επίπεδο και ο αυξανόμενος κίνδυνος διάβρωσης- μπορούν να οδηγήσουν σε κοινωνική και οικονομική ανισότητα και κοινωνικές συγκρούσεις, να έχουν ως συνέπεια τη φτώχεια και την πείνα. Κάτι τέτοιο θα υπονόμευε τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Με την έκταση της σημερινής κλιματικής αλλαγής κινδυνεύουν ήδη μοναδικά οικοσυστήματα, όπως, κοραλλιογενείς ύφαλοι ή μεγάλες περιοχές της Αρκτικής, συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων που ζουν εκεί. Με μια αύξηση της θερμοκρασίας παγκοσμίως κατά 2 οC επιπλέον σε σχέση με τα τέλη του 20ου αιώνα («σήμερα»), αυξάνει η πιθανότητα κινδύνου, επειδή η ικανότητα προσαρμογής αυτών των συστημάτων ή ξεχωριστών ειδών υπερβαίνεται. Σε ορισμένες περιοχές/χώρες με αύξηση της θερμοκρασίας μεγαλύτερη από 2 οC σε σχέση με τη σημερινή, προκύπτουν επιπλέον υψηλοί κίνδυνοι για την παραγωγή σιτηρών και τους υδάτινους πόρους. Ήδη, μια αύξηση της θερμοκρασίας 1 οC επιπλέον σε σχέση με τη σημερινή, είναι συνδεδεμένη με ακραία καιρικά φαινόμενα και υψηλούς κινδύνους.

Εάν η ανθρωπότητα εξασφαλίσει με φιλόδοξα και γρήγορα μέτρα προστασίας του κλίματος ότι θα διατηρηθεί το ανώτατο όριο των 2 οC αύξησης της θερμοκρασίας παγκοσμίως σε σχέση με τις προβιομηχανικές συνθήκες, τότε πολλοί κίνδυνοι της κλιματικής αλλαγής μπορούν ακόμη, κατά κάποιο τρόπο, να ελεγχθούν με επαρκή προσαρμογή. Όσο περισσότερο υπερβαίνεται το ανώτατο όριο των 2 οC, τόσο πιο σοβαρές θα είναι οι συνέπειες για τη κοινωνία και την οικονομία:

  • Η αυξανόμενη κλιματική αλλαγή μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια επιδείνωση της φτώχειας κυρίως στις πυκνοκατοικημένες (βιομηχανικές) περιοχές. Οι ζημιές από την κλιματική αλλαγή επιταχύνονται με αυξανόμενη θερμοκρασία. Στην Ευρώπη οι οικονομικές ζημιές και οι άνθρωποι που θα πληγούν από πλημμύρες κατά μήκος των ποταμών και των ακτών θα αυξηθούν.
  • Τους μεγαλύτερους κινδύνους θα τους υποστούν φτωχές και κοινωνικά αδικημένες ομάδες. Στις φτωχές κοινωνίες αυτό μπορεί να σημαίνει την απώλεια ζωής ή σοβαρές βλάβες στην υγεία, σε πλουσιότερες κοινωνίες μάλλον την απώλεια οικονομικών αξιών.
  • Σε πολλές περιοχές πρέπει να αναμένονται σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία των ανθρώπων. Στην Ευρώπη επίσης τα κύματα καύσωνα μπορούν μελλοντικά να οδηγήσουν σε μεγαλύτερα προβλήματα υγείας και σε αύξηση της θνησιμότητας.
  • Ο κίνδυνος των επιπρόσθετων μεταναστευτικών ροών και των βίαιων συγκρούσεων θα αυξανόταν.
  • Χωρίς προσαρμογή οι γεωργικές αποδόσεις σιτηρών, ρυζιού και καλαμποκιού στα τροπικά και μεσαία γεωγραφικά πλάτη, ήδη από μια επιπρόσθετη αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2 οC σε σχέση με τη σημερινή, μπορούν να μειωθούν. Στις αγροτικές περιοχές αυτό μπορεί να οδηγήσει ακόμη και στο εγγύς μέλλον σε αρνητικές συνέπειες για τον εφοδιασμό σε τρόφιμα και τελικά στην επιδείνωση των κρίσεων πείνας. Οι κίνδυνοι για την παραγωγή και την εξασφάλιση τροφίμων είναι, για παράδειγμα, πολύ υψηλοί στην Αφρική καθώς και στην κεντρική και νότια Αμερική.
  • Σε πολλές περιοχές πρέπει να υπολογίζεται με αλλαγές της κυκλοφορίας του νερού λόγω των αλλαγμένων υετών και με λιώσιμο των πάγων και του χιονιού. Αυτό θα επηρεάσει τη διαθεσιμότητα και την ποιότητα του νερού, τον κίνδυνο πλημμυρών και το δυναμικό παραγωγής ενέργειας. Στην Ευρώπη πρέπει να υπολογίζεται με μια αυξανόμενη ζήτηση σε νερό, π.χ. για τη γεωργική άρδευση ή την ατομική χρήση. Μια μειωμένη διαθεσιμότητα νερού από τους ποταμούς και τις ανανεώσιμες πηγές των υπόγειων υδάτων μπορεί να οδηγήσει στο ότι αυτές οι ανάγκες σε νερό δεν θα μπορούν να καλυφθούν.
  • Οι κίνδυνοι λόγω των ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως, ισχυροί υετοί, οι περίοδοι καύσωνα και ξηρασίας, προβλέπεται ότι μελλοντικά θα αυξηθούν. Έτσι, δεν θα πληγούν άμεσα μόνο οι άνθρωποι, κυρίως στις πυκνοκατοικημένες (βιομηχανικές) περιοχές σε όλες τις ηπείρους, αλλά και οι υποδομές, π.χ. εφοδιασμού σε νερό και ενέργεια.

Με μια υπέρβαση του ανώτατου ορίου των 2 οC αναμένονται επίσης σοβαρές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα:

  • Η κλιματική αλλαγή θα επηρεάσει περαιτέρω αρνητικά τη βιοποικιλότητα και τη σύνθεση των ειδών, και, ως εκ τούτου, θα υπάρξουν επιπτώσεις στις υπηρεσίες που προσφέρει η φύση. Για παράδειγμα, υψηλότερες θερμοκρασίες του νερού και η οξίνιση των ωκεανών θα οδηγήσουν σε μεγάλες ζημιές στους κοραλλιογενείς υφάλους. Στις αρκτικές πολικές περιοχές η κλιματική αλλαγή μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στους βιότοπους ορισμένων ειδών και στην παραγωγή θαλάσσιας βιομάζας, και, συνεπώς, στις διατροφικές αλυσίδες. Στην Ευρώπη, οικολογικά πολύτιμοι υγροβιότοποι στις παράκτιες περιοχές και κοινότητες φυτών στις Άλπεις μπορούν να καταστραφούν.
  • Μια μεγάλη κλιματική αλλαγή μπορεί να αλλάξει ολοκληρωτικά τα οικοσυστήματα, αν για παράδειγμα το τροπικό δάσος του Αμαζονίου μετατραπεί σε ένα εντελώς διαφορετικό οικοσύστημα, το οποίο θα πρέπει να προσαρμοστεί σε συνθήκες ξηρασίας. Μια τέτοια ριζική αλλαγή των οικοσυστημάτων μπορεί να έχει εκτός από περιφερειακές επιπτώσεις και αρνητικές συνέπειες στο παγκόσμιο κλίμα και τότε δεν θα είναι πλέον αναστρέψιμο.

Μέτρα προσαρμογής

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή θα είναι μακροπρόθεσμα πιο επιτυχής όταν ληφθούν υπόψη οι αλλαγές των οικοσυστημάτων και οι κοινωνικο-οικονομικές εξελίξεις, όπως η αστικοποίηση ή η δημογραφία. Κοινωνικές αδικίες –π.χ. εξαιτίας του φύλου ή της εθνικής υπηκοότητας- και κυρίως η αυξανόμενη φτώχεια, αυξάνουν την τρωτότητα λόγω της κλιματικής αλλαγής.

Η προσαρμογή είναι αυξητικά ενσωματωμένη σε διάφορα πολιτικά πεδία και στη διαχείριση ρίσκου των εταιριών. Επί του παρόντος, ωστόσο, οι γνώσεις σχετικά με τις συνθήκες επιτυχίας και τα εμπόδια των μέτρων προσαρμογής είναι ακόμη ανεπαρκή. Ως εκ τούτου, αρχικά πρέπει να ευνοηθούν τέτοια μέτρα, τα οποία ανεξάρτητα από την έκταση της κλιματικής αλλαγής θα αυξήσουν επίσης την ποιότητα του περιβάλλοντος και της ζωής. Γι΄ αυτό είναι αναγκαίος ένας μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, που θα λαμβάνει επίσης υπόψη τις πιθανές αρνητικές παρενέργειες. Οι εθνικές κυβερνήσεις μπορούν να υποστηρίξουν την περιφερειακή και τοπική προσαρμογή, δημιουργώντας το νομικό και πολιτικό πλαίσιο, προστατεύοντας ιδιαίτερα τα ευπαθή οικοσυστήματα και ομάδες, εξασφαλίζοντας επίσης πληροφορίες και οικονομική υποστήριξη.

Μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και τη μείωσή της μπορούν να μειώσουν αποτελεσματικά τους κινδύνους, γιατί όσο πιο πολύ προχωρά η κλιματική αλλαγή τόσο περισσότερο αυξάνονται παγκοσμίως οι κίνδυνοι και τόσο πιο νωρίς φθάνονται τα όρια της προσαρμογής.

Όσο πιο νωρίς επιτυγχάνεται η φιλόδοξη μείωση και προσαρμογή, τόσο καλύτερα μπορούν να συνδεθούν μεταξύ τους τα αναγκαία μέτρα. Όσο πιο καθυστερημένα γίνονται ενέργειες (μείωση και προσαρμογή), τόσο περισσότερο περιορίζονται οι δυνατότητες για μια βιώσιμη ανάπτυξη. Για να επιτευχθεί μια βιώσιμη και φιλική προς το κλίμα ανάπτυξη, μπορεί να είναι αναγκαίος ένας βασικός οικονομικός, κοινωνικός, τεχνολογικός και πολιτικός μετασχηματισμός.


Πηγή: Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε στις 31 Μαρτίου 2014 στην ιστοσελίδα του Γερμανικού Υπουργείου Περιβάλλοντος, Προστασίας της Φύσης, Κατασκευών και Ασφάλειας Πυρηνικών Αντιδραστήρων (ΠΓ).

Μετάφραση – Επιμέλεια: Παναγιώτης Γαβάνας

(συνεχίζεται)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.