Κυριακή, 22 Νοεμβρίου 2015

Κλιματική αλλαγή: Η 5η Έκθεση Αξιολόγησης της IPCC (5)



Συνθετική Έκθεση

του Παγκόσμιου Συμβουλίου για το Κλίμα

Το Παγκόσμιο Συμβούλιο για το Κλίμα IPCC [ΠΓ: Επίσημη ονομασία: «Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος»] δημοσίευσε στα έτη 2013 και 2014 την Πέμπτη Έκθεση Αξιολόγησης (AR 5). Η Έκθεση αποτελείται από τη συμβολή των τριών Ομάδων Εργασίας της IPCC και μια σημαντική Συνθετική Έκθεση που δημοσιεύεται τώρα. Τα ακόλουθα «βασικά μηνύματα» αποτελούν μια πρώτη ερμηνεία και σύνοψη της Συνθετικής Έκθεσης.


Παρατηρούμενη κλιματική αλλαγή

Η αύξηση της θερμοκρασίας του κλιματικού συστήματος είναι αδιαμφισβήτητη και είναι σχεδόν σίγουρο, [1] ότι η κύρια αιτία της παρατηρηθείσας αύξησης της θερμοκρασίας από τα μέσα του 20ου αιώνα ήταν η ανθρώπινη επίδραση. Οι αλλαγές του κλίματος, που ήδη λαμβάνουν σήμερα χώρα, έχουν εκτεταμένες επιπτώσεις στον άνθρωπο και τη φύση.

Πολλές από τις αλλαγές που έχουν παρατηρηθεί από τη δεκαετία του 1950 εμφανίστηκαν για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες έως και χιλιετίες. Στην ατμόσφαιρα και τους ωκεανούς η θερμοκρασία έχει αυξηθεί, ποσότητες χιονιού και πάγου έχουν υποχωρήσει και η στάθμη της θάλασσας έχει ανέβει. Οι παγκοσμίως παρατηρηθείσες θερμοκρασίες των επιφανειών της ξηράς και των ωκεανών δείχνουν μια άνοδο περίπου 0,85 οC μεταξύ 1880 και 2012. Κάθε μια από τις τρεις τελευταίες δεκαετίες ήταν στην επιφάνεια της Γης διαδοχικά πιο ζεστή απ΄ ό,τι όλες οι προηγούμενες δεκαετίες από το 1850. Κατά την περίοδο από το 1901 έως το 2010 η μέση παγκόσμια στάθμη της θάλασσας ανέβηκε περίπου κατά 19 εκατοστόμετρα (cm). Η ταχύτητα ανόδου της στάθμης της θάλασσας από τα μέσα του 19ου αιώνα ήταν μεγαλύτερη από τη μέση ταχύτητα στις δυό προηγούμενες χιλιετίες. Από το 1950 περίπου, παρατηρήθηκαν αλλαγές πολλών ακραίων καιρικών και κλιματικών συμβάντων, μεταξύ άλλων, μια υποχώρηση των ψυχρών ακραίων θερμοκρασιών, η αύξηση των θερμών ακραίων θερμοκρασιών, ακραία υψηλά επίπεδα στάθμης της θάλασσας καθώς και της συχνότητας ακραίων υετών σε ορισμένες περιοχές.


Αιτίες της κλιματικής αλλαγής

Αποδείχτηκε η ανθρώπινη επίδραση στην αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας και των ωκεανών, στις αλλαγές της παγκόσμιας κυκλοφορίας νερού, στη μείωση του χιονιού και του πάγου και στην άνοδο της μέσης παγκόσμιας στάθμης της θάλασσας. Μερικές αλλαγές ακραίων καιρικών και κλιματικών συμβάντων αποδόθηκαν επίσης στην ανθρώπινη επιρροή.

Η αύξηση συγκεντρώσεων αερίων του θερμοκηπίου που προκλήθηκαν από τον άνθρωπο, μαζί με άλλους σημαντικούς ανθρώπινους παράγοντες, είναι σχεδόν σίγουρο ότι αποτελούν την κύρια αιτία της παρατηρηθείσας αύξησης της θερμοκρασίας από τα μέσα του 20ου αιώνα. Οι ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου έχουν αυξηθεί από την προβιομηχανική εποχή. Σήμερα βρίσκονται στο απόλυτα υψηλότερο επίπεδο. Αυτό σε μεγάλο βαθμό προκλήθηκε από την οικονομική και πληθυσμιακή ανάπτυξη. Οι ανθρώπινες δραστηριότητες αύξησαν τις ατμοσφαιρικές συγκεντρώσεις σε διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και υποξείδιο του αζώτου σε υψηλά επίπεδα, τέτοια, που δεν έχουν εμφανιστεί ποτέ τουλάχιστον τα τελευταία 800.000 χρόνια. Αυτό οδήγησε σε μια απορρόφηση ενέργειας από το κλιματικό σύστημα. Από αυτήν, τα τελευταία 40 χρόνια, περισσότερο από το 90% αποθηκεύτηκε στους ωκεανούς, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η θερμοκρασία τους.


Συνέπειες της κλιματικής αλλαγής

Τις τελευταίες δεκαετίες οι κλιματικές αλλαγές είχαν εκτεταμένες συνέπειες για τα φυσικά και ανθρώπινα συστήματα σε όλες τις ηπείρους και τους ωκεανούς. Μερικά μοναδικά και ευαίσθητα οικοσυστήματα, π.χ. στην Αρκτική ή στους κοραλλιογενείς υφάλους του ζεστού νερού, απειλούνται ήδη σήμερα από την κλιματική αλλαγή. Η γεωγραφική εξάπλωση των ειδών και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους έχουν αλλάξει. Η παραγωγή σιταριού και αραβόσιτου επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό αρνητικά. Σε πολλές περιοχές οι αλλαγμένοι υετοί ή το λιώσιμο του χιονιού και των πάγων έχουν επηρεάσει αρνητικά τους υδάτινους πόρους. Αυτές οι ποικίλες αλλαγές δείχνουν ότι τα φυσικά και ανθρώπινα συστήματα αντιδρούν ευαίσθητα απέναντι σ΄ ένα μεταβαλλόμενο κλίμα, ανεξάρτητα από την αιτία της αλλαγής.


Κίνδυνοι και συνέπειες της κλιματικής αλλαγής στο μέλλον

Συνεχιζόμενες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου θα προκαλέσουν μια περαιτέρω αύξηση της θερμοκρασίας και μακροπρόθεσμες αλλαγές σε όλες τις συνιστώσες του κλιματικού συστήματος. Η κλιματική αλλαγή για τους ανθρώπους και το περιβάλλον θα ενισχύσει τους ήδη υπάρχοντες κινδύνους και θα έχει ως επακόλουθο νέους κινδύνους. Η ταχύτερη και εντονότερη κλιματική αλλαγή περιορίζει την αποτελεσματικότητα των μέτρων προσαρμογής και αυξάνει την πιθανότητα σοβαρών και μη αναστρέψιμων συνεπειών για τους ανθρώπους, τα είδη και τα οικοσυστήματα. Διαρκείς υψηλές εκπομπές θα οδηγούσαν στις πλείστες των περιπτώσεων σε αρνητικές συνέπειες για τη βιοποικιλότητα, τις υπηρεσίες του οικοσυστήματος και την οικονομική ανάπτυξη και θα αύξαιναν τους κινδύνους για τα θεμέλια της ζωής, τη διατροφική εξασφάλιση και την ανθρώπινη ασφάλεια.

Τα σενάρια σχετικά με τις μελλοντικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ποικίλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με την κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη και τα μελλοντικά μέτρα πολιτικής για το κλίμα. Στα σενάρια που εξετάστηκαν από την IPCC, τα οποία κυμαίνονται από αυστηρά μέτρα για την προστασία του κλίματος μέχρι τις αμείωτες εκπομπές, θα μπορούσε η μέση παγκόσμια θερμοκρασία στην επιφάνεια της Γης να αυξηθεί μέχρι το τέλος αυτού του αιώνα πιθανώς κατά 0,9 οC ως 5,4 οC σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Οι ωκεανοί θα συνεχίζουν να θερμαίνονται και να οξινίζουν. Η μέση παγκόσμια στάθμη της θάλασσας θα συνεχίσει να ανεβαίνει στον 21ο αιώνα σχεδόν σίγουρα με μια μεγαλύτερη ταχύτητα από αυτή που παρατηρήθηκε μεταξύ 1971 και 2010. Ανάλογα με το σενάριο η άνοδος πιθανώς να βρίσκεται στο εύρος των 26 έως 82 εκατοστόμετρων (cm) σε σχέση με τα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και πολλές άλλες πτυχές της κλιματικής αλλαγής και των συνεπειών της θα παραμείνουν για αιώνες, ακόμη και στη περίπτωση που σταματήσουν οι ανθρωπογενείς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.

Οι σωρευτικές εκπομπές CO2, δηλαδή το άθροισμα των εκπομπών από την αρχή της βιομηχανικής επανάστασης, καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη μέση παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της Γης μέχρι τα τέλη του 21ου αιώνα και πέρα από αυτόν. Για να περιοριστεί η παγκόσμια αύξηση της θερμοκρασίας με μια πιθανότητα μεγαλύτερη από 66% σε λιγότερο από 2 οC, είναι αναγκαίο να περιοριστούν οι σωρευτικές από το 1870 εκπομπές CO2, περίπου στους 2900 γιγατόνους CO2. Περίπου τα δυό τρίτα από αυτές έχουν εκπεμφθεί μέχρι το έτος 2011. Αυτό σημαίνει ότι υπολείπονται ακόμη περίπου 1000 γιγατόνοι CO2. Εδώ έχει ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι και άλλα αέρια του θερμοκηπίου συνεισφέρουν στην κλιματική αλλαγή. 


Επιλογές μείωσης και προσαρμογής

Η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και τα μέτρα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, αποτελούν συμπληρωματικές στρατηγικές για τη μείωση και την αντιμετώπιση των κινδύνων της κλιματικής αλλαγής. Μαζικές περικοπές στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στις επόμενες δεκαετίες μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά τους κινδύνους στον 21ο αιώνα και μετέπειτα, να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των μέτρων προσαρμογής, να μειώσουν τα κόστη και τις προκλήσεις των μέτρων προσαρμογής μακροπρόθεσμα και να συνεισφέρουν σε μια αειφόρο ανάπτυξη.

Χωρίς επιπρόσθετη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου, η οποία θα υπερβαίνει τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα, η αύξηση της θερμοκρασίας μέχρι τα τέλη του 21ου αιώνα θα οδηγήσει παγκοσμίως σε ένα υψηλό έως πολύ υψηλό κίνδυνο με σοβαρές, εκτεταμένες και μη αναστρέψιμες συνέπειες για το κλίμα, ακόμη και αν ληφθούν μέτρα προσαρμογής. Τα μέτρα για την προστασία του κλίματος επιφέρουν τόσο επιπρόσθετα οφέλη όσο και ρίσκα για την οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον. Ωστόσο, κατά τα μέτρα προστασίας του κλίματος ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, πιο εκτεταμένος και οι μη αναστρέψιμες συνέπειες είναι μικρότερες απ΄ ό,τι κατά την προχωρημένη κλιματική αλλαγή.

Επιλογές κατά τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου υπάρχουν για όλους τους σχετικούς τομείς. Η προστασία του κλίματος μπορεί να είναι πιο αποδοτική οικονομικά με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, όταν τα μέτρα για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και της έντασης των αερίων του θερμοκηπίου των τομέων τελικής χρήσης, συνδυαστούν με μια απεξάρτηση από τον άνθρακα της παροχής ενέργειας, με μείωση των καθαρών εκπομπών και με μια ενίσχυση της μείωσης του άνθρακα τομέων που είναι συνδεδεμένοι με τη ξηρά.

Διαθέσιμες είναι διάφορες επιλογές, με τις οποίες μπορεί πιθανώς να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας στους 2 οC. Τα τωρινά σχέδια μείωσης δεν επαρκούν για το σκοπό αυτό. Στα σενάρια που εξετάστηκαν από την IPCC για την πιθανή τήρηση του ανώτατου ορίου των 2 οC, είναι αναγκαία μια μείωση των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου σε όλους τους τομείς μέχρι το έτος 2050 από 40% έως 70% σε σχέση με το έτος 2010 και εκπομπές κοντά στο μηδέν ή πιο κάτω, το έτος 2100. Τα σενάρια αυτά περιλαμβάνουν τόσο ταχύτερες βελτιώσεις της ενεργειακής απόδοσης όσο και έναν τριπλασιασμό έως και τετραπλασιασμό του μεριδίου που δεν περιέχει άνθρακα και με χαμηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα της παροχής ενέργειας με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πυρηνικής ενέργειας και ενέργειας από ορυκτά καύσιμα σε σύνδεση με διαχωρισμό και αποθήκευση του άνθρακα (CCS) ή της βιοενέργειας με CCS (BECCS) μέχρι το έτος 2050. Οι παγκόσμιες εκπομπές CO2 από τον ενεργειακό τομέα την επόμενη δεκαετία θα μειώνονταν και μεταξύ 2040 και 2070 θα έπεφταν κατά 90% ή και περισσότερο κάτω από το επίπεδο του 2010.

Η εφαρμογή τέτοιων μέτρων συνοδεύεται με σημαντικές τεχνολογικές, οικονομικές, κοινωνικές και θεσμικές προκλήσεις, οι οποίες με μια καθυστέρηση επιπρόσθετων μέτρων μείωσης και στη περίπτωση που δεν είναι διαθέσιμες οι βασικές τεχνολογίες, θα αυξηθούν. Ένας περιορισμός της αύξησης της θερμοκρασίας στους 2,5 οC ή στους 3 οC απαιτεί παρόμοια μέτρα για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, όπως ο περιορισμός στους 2 οC, αλλά με βραδύτερο ρυθμό.

Οι εκτιμήσεις του συνολικού οικονομικού κόστους για τα μέτρα μείωσης ποικίλουν αρκετά και θα εξαρτηθούν από τις χρησιμοποιούμενες μεθόδους και το τι γίνεται αποδεκτό. Τα κόστη αυξάνονται γενικά με αυξανόμενη φιλοδοξία για μέτρα προστασίας του κλίματος, ιδιαίτερα όταν τα μέτρα καθυστερούν ή οι βασικές τεχνολογίες δεν είναι διαθέσιμες. Με την υπόθεση ιδανικών συνθηκών για την εφαρμογή μιας πολιτικής για το κλίμα, η οποία περιορίζει την αύξηση της θερμοκρασίας στους 2 οC, οι περισσότερες μελέτες υπολογίζουν με μια ετήσια μείωση της παγκόσμιας αύξησης της κατανάλωσης κατά περίπου 0,06 ποσοστιαίες μονάδες κατά τη διάρκεια της εκατονταετίας, σε σχέση με μια αναμενόμενη ετήσια αύξηση της κατανάλωσης αν δεν υπάρξει προστασία του περιβάλλοντος από 1,6 % έως 3% ανά έτος. Οι εκτιμήσεις για τα κόστη και τα οφέλη από την προστασία του κλίματος δεν μπορούν από τους κλιματολόγους να συγκριθούν άμεσα με τους κινδύνους.

Τα μέτρα για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή ευνοούνται από τους ίδιους παράγοντες. Εδώ περιλαμβάνονται κατάλληλοι θεσμοί και κυβερνητική ηγεσία, καινοτομίες και επενδύσεις σε τεχνολογίες φιλικές προς το περιβάλλον και υποδομές καθώς και βιωσιμότητα των βασικών μέσων επιβίωσης, συμπεριφορά και τρόπος ζωής.

Η κλιματική αλλαγή απειλεί μια δίκαιη και βιώσιμη ανάπτυξη. Η μείωση, η προσαρμογή και η βιώσιμη ανάπτυξη συνδέονται στενά μεταξύ τους, όπου εδώ είναι δυνατά τόσο φαινόμενα συνεργίας όσο και συγκρούσεις. Η κλιματική αλλαγή σε παγκόσμιο επίπεδο έχει τις ιδιότητες ενός «προβλήματος συλλογικής δράσης»: Η αποτελεσματική προστασία του κλίματος απαιτεί κοινές λύσεις, δεν μπορεί να επιτευχθεί όταν οι διάφοροι φορείς επιδιώκουν ανεξάρτητα τα δικά τους συμφέροντα.


Πηγή: Το παρόν κείμενο δημοσιεύτηκε στις 2 Νοεμβρίου 2014 στην ιστοσελίδα του Γερμανικού Υπουργείου Περιβάλλοντος, Προστασίας της Φύσης, Κατασκευών και Ασφάλειας Πυρηνικών Αντιδραστήρων (ΠΓ).

Μετάφραση – Επιμέλεια: Παναγιώτης Γαβάνας
_________

[1] Οι πιθανότητες έχουν γραφεί με πλάγια γράμματα και χρησιμοποιήθηκαν οι παρακάτω εκφράσεις: σχεδόν σίγουρο 95% - 100%, πολύ πιθανό 90% - 100% και πιθανό 66% - 100%.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.