Παρασκευή, 6 Ιουλίου 2018

Αφρική: στοιχεία και γεγονότα


Η γερμανική μαρξιστική ημερήσια εφημερίδα «junge Welt» διοργανώνει ετησίως στο Βερολίνο τη «Διεθνή Διάσκεψη Ρόζα Λούξεμπουργκ», η οποία είναι αφιερωμένη σε ένα διαφορετικό κάθε φορά θέμα. Φέτος έλαβε χώρα η 23η Διάσκεψη στην οποία συμμετείχαν περισσότερες από 30 οργανώσεις και εκδότες βιβλίων. Το θέμα γύρω από το οποίο περιστράφηκε η συζήτηση αυτή τη φορά ήταν η Αφρική. Αξιοποιώντας αυτό το γεγονός, δίνουμε στη δημοσιότητα τρία κείμενα που αφορούν στην αφρικανική ήπειρο, τα οποία –κατά την άποψή μας- βοηθούν στην βαθύτερη κατανόηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει και του (μελλοντικού) ρόλου της στη διεθνή σκηνή. Πέρα όμως απ’ αυτό, υπάρχει ένα ακόμη γεγονός που έχει τη δική του αξία και δε πρέπει να ξεχνιέται: ότι στην Αφρική έλαβε χώρα η ανθρωπογένεση και, μ’ αυτή την έννοια, όλοι είμαστε Αφρικανοί! Στο παρόν κείμενο δίνονται συμπυκνωμένα ορισμένα στοιχεία που αφορούν στη «μαύρη ήπειρο» (ΠΓ).


Γεωγραφία: Η Αφρική έχει έκταση άνω των 30 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, είναι τριπλάσια απ’ ό,τι η Ευρώπη. Υπάρχουν μόνο λίγες/α χερσόνησοι και νησιά, μεταξύ αυτών η Μαδαγασκάρη (590.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα), το τέταρτο νησί σε μέγεθος του κόσμου. Από το βορειότερο σημείο (Cap Blanc στην Τυνησία) μέχρι το νοτιότερο (Cape Agulhas στη Νότια Αφρική) η απόσταση ανέρχεται περίπου σε 8.000 χιλιόμετρα, ενώ η απόσταση από το δυτικότερο σημείο (Cap Vert στη Σενεγάλη) μέχρι το ανατολικότερο (Cape Haifung στη Σομαλία) ανέρχεται περίπου σε 7.600 χιλιόμετρα. Από τις περισσότερο ή λιγότερο πλατιές παράκτιες πεδιάδες η στεριά ανεβαίνει στρωματικά σε μεγαλύτερα ύψη και, κατ’ αυτό τον τρόπο, η ήπειρος αποκτά έναν χαρακτήρα ορεινής περιοχής. Εκτεταμένες περιοχές καταλαμβάνουν λεκάνες, κοιλάδες ή οροπέδια. Με ένα μήκος 6.500 χιλιομέτρων, η Αφρική διαθέτει το μεγαλύτερο σύστημα τάφρων και υψομετρικών επιπέδων [τα οποία προέκυψαν λόγω της τεκτονικής των πλακών, Π.Γ.] απ’ όλες τις ηπείρους. Οι σαβάνες αποτελούν τη μεγαλύτερη ζώνη βλάστησης, ολόκληρο το τμήμα βόρεια της 19ης μοίρας γεωγραφικού πλάτους μέχρι την παράκτια περιοχή της Μεσογείου καταλαμβάνεται από την έρημο Σαχάρα.

Πληθυσμός: Το 2016 ζούσαν στα 49 κράτη (συνολικά με τη δυτική Σαχάρα 55) νότια της Σαχάρας περισσότεροι από ένα δισεκατομμύρια άνθρωποι. Παγκοσμίως, η αύξηση του πληθυσμού εδώ είναι η μεγαλύτερη. Η περιοχή είναι η μόνη στην οποία η φτώχεια έχει αυξηθεί από το 1990. Περισσότερα από τα δύο τρίτα των ανθρώπων διαθέτουν λιγότερα από δυό δολάρια-ΗΠΑ την ημέρα. Ωστόσο, πάνω από το ένα τρίτο των αγροτών εργάζονται για την αυτάρκεια. Στην ήπειρο υπάρχουν περισσότερες από 3.000 εθνοτικές ομάδες, όπως επίσης πολλές γλώσσες και αμέτρητες θρησκευτικές κοινότητες.

Ορυκτός πλούτος: Όπως και παλιότερα, οι ιμπεριαλιστικές μονοπωλιακές ομάδες κυριαρχούν στις περισσότερες μη ανανεώσιμες πρώτες ύλες της Αφρικής. Το σημαντικότερο εξαγωγικό προϊόν είναι το πετρέλαιο με ποσοστό 42%, ακολουθούμενο από τον χρυσό, τα διαμάντια και τα μεταλλεύματα με ένα μερίδιο περίπου 14,5%. Στη νότια και τη δυτική Αφρική υπάρχουν σημαντικά αποθέματα χαλκού (Λαϊκή Δημοκρατία Κονγκό, Ζάμπια) καθώς και χρυσού και διαμαντιών (Νότια Αφρική, Μποτσουάνα, Αγκόλα, Λιβερία, Σιέρα Λεόνε). Η ήπειρος εκτιμάται ότι έχει πάνω από το 89% των πιο γνωστών παγκοσμίως αποθεμάτων ορυκτών, όπως, βωξίτης, χρωμίτης, κοβάλτιο, διαμάντια, χρυσός, λευκόχρυσος και τιτάνιο, το 20% των αποθεμάτων σε ουράνιο, πάνω από το 9% του πετρελαίου, το 8% του φυσικού αερίου και περίπου το 6% των παγκόσμιων αποθεμάτων άνθρακα.

Πρώιμη ιστορία: Η Αφρική είναι ίσως η ήπειρος με τον ιστορικά παλαιότερο ανθρώπινο πληθυσμό και –στην κοιλάδα του Νείλου- με έναν από τους πρώτους αναπτυγμένους πολιτισμούς, ο οποίος πιθανώς να έχει την προέλευσή του από την μαύρη Αφρική. Με την αποξήρανση της Σαχάρας (την 3η και τη 2η χιλιετία πριν από την εποχή μας [δηλ. π.Χ., Π.Γ.]) σημειώθηκαν μεγάλες μεταναστεύσεις λαών κυρίως από το βορρά προς το νότο.

Από το δεύτερο μισό της 1ης χιλιετίας πριν από την εποχή μας, εξαπλώθηκε η γνώση της επεξεργασίας σιδήρου στην Αφρική. Παρ’ όλο που πολλές φυλές και ομάδες φυλών παρέμειναν καθηλωμένες σε συνθήκες πρωτόγονης κοινωνίας, η εξόρυξη και η παραπέρα επεξεργασία σιδήρου έπαιξε σημαντικό ρόλο στο σχηματισμό νέων σχέσεων ιδιοκτησίας, στην πρώιμη ταξική διαφοροποίηση και στο σχηματισμό πρώιμων φεουδαρχικών, έντονα πατριαρχικών κρατών. Αγώνες για την εξουσία καθώς και εισβολές από έξω οδηγούσαν συχνά στην ταχεία αποσύνθεσή τους. Η ανάπτυξη των κρατών της δυτικής Αφρικής και των ακτών της ανατολικής Αφρικής καθορίστηκε από το Ισλάμ που προωθούνταν.

Αποικιοκρατία: Η εγκαθίδρυση και η διείσδυση των ευρωπαίων αποικιοκρατών εμπόδισε ιδιαίτερα την ιστορική ανάπτυξη στην υποσαχάρια Αφρική από τα τέλη του 15ου αιώνα, από τον πρώιμο 16ο αιώνα ιδιαίτερα [με] το διατλαντικό εμπόριο σκλάβων. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, κατά τη διάρκεια αυτού του δουλεμπορίου σκοτώθηκαν 12 εκατομμύρια άνθρωποι, ενώ άλλοι κάνουν λόγο για 100 εκατομμύρια ανθρώπους. Πρακτικά, η ιστορία πολλών λαών της Αφρικής διακόπηκε, οι επιπτώσεις φθάνουν μέχρι τις μέρες μας. Το 1444 έλαβε χώρα η πρώτη αγορά αφρικανών σκλάβων της νεώτερης εποχής στο πορτογαλικό λιμάνι Λάγος (Algarve), το 1482 οι Πορτογάλοι εγκαινίασαν στην ακτή της σημερινής Γκάνας τον πρώτο μόνιμο οικισμό νότια της Σαχάρας. Σύντομα ακολούθησαν η Ολλανδία, η Γαλλία και η Μ. Βρετανία ως σκληροί αποικιοκράτες ανταγωνιστές. Τον 17ο και τον 18ο αιώνα η Αφρική νότια της Σαχάρας ήταν απλά μια δεξαμενή εργατικών δυνάμεων για τις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Ολόκληρες περιοχές ερημώθηκαν, το κυνήγι των σκλάβων επεκτάθηκε σε συνεχείς πολέμους καθώς και μεταξύ πολλών αφρικανικών φυλών και λαών. Αυτό οδήγησε στην αμοιβαία εξόντωση και τον εκτοπισμό καθώς και στον πλουτισμό ενός στρώματος εμπόρων και φυλάρχων οι οποίοι κέρδιζαν από το δουλεμπόριο.

Στις αρχές του 19ου αιώνα η Αφρική έγινε σημαντική ως βάση πρώτων υλών. Οι αποικιοκράτες μετέβησαν στην εδαφική κατάκτηση, στην καλλιέργεια φυτειών, στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων και της επιτόπιας εργατικής δύναμης των Αφρικανών. Με την μετάβαση στον ιμπεριαλισμό από το 1880, η ήπειρος μοιράστηκε εντελώς ανάμεσα στις ευρωπαϊκές αποικιοκρατικές δυνάμεις. Πολύ καλά οπλισμένα στρατεύματα διεξήγαγαν συχνά επί δεκαετίες συνεχείς πολέμους, στους οποίους σκοτώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες ντόπιοι, οι οικισμοί τους και οι κουλτούρες τους καταστράφηκαν. Οι αποικίες χρησίμευαν αποκλειστικά ως προσάρτημα πρώτων υλών και γεωργίας των ιμπεριαλιστικών κέντρων, η ανάπτυξη μεταποιητικών βιομηχανιών εμποδίστηκε επίμονα. Μόνο εκεί που υπήρχαν αφρικανικά κράτη, όπως στο Σουδάν ή στην Καβυλία [περιοχή της βόρειας Αλγερίας, Π.Γ.] οι αποικιοκράτες συνάντησαν μεγαλύτερη αντίσταση.

Εθνική απελευθέρωση: Στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα η ρωσική Οκτωβριανή επανάσταση και το σοσιαλιστικό σύστημα κρατών που προέκυψε μετά το 1945, άλλαξαν τη διεθνή κατάσταση προς όφελος των αποικιακά καταπιεσμένων λαών. Η πολιτική τους απελευθέρωση, παράλληλα με την οικοδόμηση των σοσιαλιστικών κοινωνιών, τη νίκη επί του φασισμού και την υπερνίκηση του μονοπωλίου στα πυρηνικά όπλα των ΗΠΑ, αποτέλεσε σημαντικό επίτευγμα της ιστορίας από το 1917. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, σε ορισμένες αφρικανικές χώρες διαμορφώθηκε μια εργατική τάξη –αν και με ένα πολύ μικρό ποσοστό ειδικευμένων εργατικών δυνάμεων. Οι Αφρικανοί εργάζονταν συνειδητά μόνο ως μετανάστες εργάτες και συμβασιούχοι. Η πάλη για προστασία των εργασιακών δικαιωμάτων επεκτάθηκε μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα συνδικάτα έγιναν μέρος των νικών των απελευθερωτικών κινημάτων που έπαιρναν μορφή. Ιδιαίτερα στις χώρες νότια της Σαχάρας αναπτύχθηκε πολύ λίγο η αστική τάξη, όμως οι αφρικανοί διανοούμενοι έπαιξαν ηγετικό ρόλο στα αντιαποικιοκρατικά κινήματα. Κατά το 1960, η άμεση πολιτική κυριαρχία των ιμπεριαλιστικών κρατών σε πολλές περιοχές της Αφρικής έφθασε στο τέλος.

Νεοαποικιοκρατία: Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970 ξεκίνησε σε πολλές χώρες της ηπείρου μια διαρκής οικονομική στασιμότητα. Οι χώρες αυτές παρέμειναν δεξαμενή πρώτων υλών. Η δεκαετία του 1980 άρχισε σε πολλά μέρη με οικονομικές καταστροφές και τεράστια εξωτερικά χρέη. Ιδιαίτερα η Γαλλία και η Μ. Βρετανία συνέχισαν να εκμεταλλεύονται τις πρώην αποικίες τους και εγκαθίδρυσαν διεφθαρμένες ηγεσίες. Κερδισμένες από την νεοαποικιοκρατία ήταν επίσης οι ΗΠΑ.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, η Αφρική σημειώνει ξανά μια υψηλότερη οικονομική ανάπτυξη. Κατά κύριο λόγο, οι αυξανόμενες τιμές στις πρώτες ύλες και οι άμεσες ξένες επενδύσεις, κυρίως από τη Λαϊκή Δημοκρατία Κίνας, συμβάλλουν σ’ αυτό. Το 2004, η οικονομική ανάπτυξη στην Αφρική ήταν κατά μέσο όρο 5,1%, στην πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα το κατά μέσο όρο ποσοστό ανάπτυξης βρισκόταν σχεδόν στο 6%. Πολλές χώρες της ηπείρου συγκαταλέγονται στις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες παγκοσμίως.


Τα στοιχεία συγκεντρώθηκαν από τον Arnold Schölzel, φιλόσοφο και αναπληρωτή συντάκτη της junge Welt (από το 2000 έως το 2016 υπήρξε αρχισυντάκτης της ίδιας εφημερίδας) (ΣτΜ).


Πηγή: junge Welt, 13.01.2018

Μετάφραση: Παναγιώτης Γαβάνας

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.